ANG PAGPASAKOP sang mga pungsod sa United Nations pagkilala man nila ini sang ila relasyon bilang mga myembro nga ginagamhan na sang mga pagsulundan kag kasuguan sang UN.
Ang UN gintukod agud malikawan na ang makasiligni nga gyera sang WW1 kag WW2 kag ipatigayon lang sing may kahimpit ang “mutual good and peace” sa tunga nila.
Gani, kon may indi pag-intiendihanay sa ila tunga nga indi nila maareglo dapat idangop na ini sa International Court of Justice (ICJ), Permanent Court of Arbitration (Hague Tribunal), kag kon diin man nga bagay nga ahensya sang UN agud mahusayan ini sing “equitable and fair”.
Ginhimo ini sang Filipinas paagi sa pagdangop sa Hague Tribunal sang kaso sini batok sa China sa pag-agaw sini sang Scarborough Shoal sadtong 2012.
Sa desisyon sang Hague Tribunal sadtong 2016 nagdaug ang Filipinas. Ginsiling sini nga illegal kag wala sing kinamatarong ang China sa pag-okupar sang Scarborough Shoal kag iban pa nga mga lugar sa UNCLOS-authorized 200-nautical mile Exclusive Economic Zone (EEZ) sang Filipinas agud ma-enjoy sing lubos ang maritime resources sini.
In fact, ang pag-claim sang China sang sovereignty rights sa malapit isa ka libo ka nautical miles (sobra 80%) sang South China Sea halin sa iya baybayon ga-violar na sang international law. Nga bisan tagaan pa ini sang UNCLOS sang 200-nautical miles nga EEZ halin sa iya baybayon, indi gihapon makalab-ut ukon maka-overlap man lang ang legal maritime sovereign rights sang China sa EEZ sang Filipinas. Kag sa tunga nila nahamtang na ang international waters kon diin pasa libre na ang tanan nga mga salakyan mag-agi.
In other words, lubos diri ang sovereignty rights sang Filipinas sa pag-enjoy sang ano man nga maritime resources sa EEZ sini nga indi dapat pahilabtan sang China kag sang iban pa nga pungsod.
Continental man nga pungsod ang China kag indi archipelagic agud makatudlo nga kabahin sang sovereignty rights sini ang ano man nga natural formation sa EEZ sang Filipinas.
In fact, wala man gani ginakilala mismo sang China nga archipelagic ini kay wala gani ini ginpalista ang China as such sa record sang UN.
***
Kon may reklamo ang China dapat tani ipasaka niya ini sa Hague Tribunal kag indi gamiton ang iya poder sa idalom sang “Might is Right” principle bilang nuclear power batok sa Filipinas nga isa lang ka mahuyang nga pungsod.
Pwede gani pasugtan na gid lang sang China ining EEZ sang Filipinas, labi na gid kay ginhatag ini sang UNCLOS sa kada myembro sini kag gindaug pa sa Hague Tribunal.
Pero kaaway ugaling ang pagtan-aw sang China sa Filipinas. Proof? Gin-abandonar sang China ang maritime claim batok sa North Korea tungod abyan niya ini sa Communist Bloc, samtang abyan ang pagtan-aw naton sa China (kag iban pa nga pungsod) nga luyag lang ipatuman ang legal naton nga kinamatarong sa West Philippine Sea.
Sadly, nagapabilin gihapon sa China ang Era of Conquest mentality sang ancient times kon diin ginadaug ang luyag sang isa ka pungsod paagi sa palugos nga paagi, pamahog, paniplang, kag gyera.
Sa padayon nga pang-bully sini paagi sa “harassment” sa aton pagpangisda sa sulod sang EEZ, pagbomba sang tubig, kag pagbarikada kag “dangerous maneuvering” batok sa aton resupply ships diri na gani kita karon sa sining magamo nga sitwasyon.
Tubtub nga naglala na gid ang padayon nga pang-bully sang China mismo sa sulod sang aton EEZ.
Sang sining ulihi lang gani, ginhungod nga banggan sang Chinese coastguard ang aton resupply mission ship nga BRP Teresa Magbanua malapit sa Escoda Shoal nga sa sulod man sang aton EEZ. Indi lang kis-a kundi tatlo gid ka beses!
Aba, gin-akusar pa sang Chinese coastguard ang Filipinas nga amo ang nagbunggo sa ila. Kitang-kita gid sang PH Coastguard drone ang ginhimo nila apang gin-akusahan pa ang Filipinas nga amo ang naghimo sini. Butigon!
Indi na makabatas ang US nga magtan-aw lang sa idalom sang mutual defense treaty sini sa “dangerous bullying” sang China sa Filipinas.
Nagpahibalo na ini nga mahatag sing escort vessel sa mga salakyan pangdagat sang Filipinas agud punggan ang padayon nga pang-harass sang Chinese coastguard.
***
Dapat bala batunon na naton ang tanyag nga bulig sang United States?
For now, siling ugaling ni AFP Chief Brawner, nga panindugan man ni Presidente Marcos Jr. “The Philippines has not exhausted its options and it would continue to conduct resupplies ‘unilaterally’ (wala bulig sang US).”
“If nothing works then that’s the time we can ask for help,” pamat-ud ni General Brawner.
Tubtub ayhan may mapatyan na sa aton mga mangingisda, mga soldado kag mga tripulante sang resupply ships?/PN
