NAGBALINGASO naman ang reaksyon sang mga pumuluyo sa social media sang nahibaluan nila nga magapangutang ang syudad sang Iloilo sang 300 million pesos sa bangko para pondohan ang ginatuyo nga itukod nga proyekto.
Kahibalo ang pumuluyo nga sila ang magabayad sang sini nga utang sa malawig nga panahon bisan pa nga wala na sa pwesto ang nagpangutang sang sini nga kantidad sa ngalan sang pagtin-ad kag proyekto.
Kon may bastante nga kuhaan sang pondo, ngaa indi ina pagpainan para gamiton sa pagtukod sang proyekto imbis nga mangutang sa bangko kag maglukdo kita sang daku nga interes nga yadi pa nga ihatag bilang serbisyo sosyal sa mga nagaagunto nga pumuluyo.
Makita man sang tresurera kon sa diin magagikan ang pondo, kon pila ang kantidad kag mga posibilidad nga ganaron sang syudad agud nga gamiton para sa proyekto.
Indi buot-silingon nga kon manugtapos na ang una nga mga ginabayaran nga utang, tamwaon naman kon pila ang angay nga utangon. Wala katapusan nga utang, nagasambod kita a utang. Kuntani ang paminsaron kon paano makatukod sang proyekto nga wala nagabalikid ang ulo sa bangko kon pila naman ang utangon.
Ginamangkot sang pumuluyo kon ano ka importante kag kon kinahanglanon gid ang pagpasangkad sang Iloilo City Community College (ICCC).
Ano ang mga opsyon kon ipatigayon ang proyekto nga wala sang pangutang nga himuon?
Dapat tandaan sang mga nagapungko kag nagapangutang sa ngalan sang syudad nga indi lang sila ang magaabaga sang balayran, ang mga pumuluyo nga pigado nga halos indi kakaon, mga nagabaka-baka sa matad-adlaw nga tanan, kag mga ordinaryo nga empleyado ang nagaagunto.
Ang iban nga syudad kahibalo man magtin-ad nga wala sang utang nga ginapaligban, wala nila ginaprenda ang puturo sa bangko, wala nila ginahimo nga pasalig ang palaabuton.
Makabulungol pamatian nga may balanse nga utang nga P2,523,311,980.39 ang Iloilo City Government sa bangko kag National Government.
Naagom sang syudad ang pinakadaku nga balanse sang utang nga P1.991 billion gikan sa prinsipal nga P2.049 billion sadtong 2023 sa panahon ni anay Mayor Jerry Treñas. Utang ini sa Development Bank of the Philippines (DBP). Gingamit ini sa pagpakay-o sang Public Market, konstruksyon sang Iloilo City Hospital kag konstruksyon sang Multi-level Parking.
Sa P200 million nga loan nga ginbakal sang duta para sa relocation site para sa Socialized Housing Program kag P180 million para sa konstruksyon sang Iloilo Slaughterhouse, may masobra P162.293 million nga balanse.
Sa loan nga P10,669,406.50 sadtong 2012 sa National Housing Authority (NHA) nga gin-usar sa mga Infrastructure Projects sa Resettlement Site, may balanse pa nga P1.006 million.
Subong, ma-utang naman sang P300 million sa DBP para sa konstruksyon sang school building sang Iloilo City Community College (ICCC) sa Brgy. Concepcion, City Proper.
Suno sa ila, daku pa ang ligwa nga pwede makautang ang syudad. Pero ngaa utang dayon ang ginapaminsar kon pwede man nga indi pag-utangon.
Ngaa nagakwesrtyon ang pumuluyo? Tungod sa indi klaro nga palakat kag pag-usar sang pondo. Una, asta subong wala pa maathag kon ginsilutan na ang tinawo sang City Engineer nga responsable sa paghabok sang presyo sang waiting shed sa Brgy. Katilingban, Molo. Wala na sang update kon ano ang natabu. Ikaduha, kon nasilutan man ang empleyado nga nagpahabok sa presyo sang pagpaatop sang overpass sa Diversion Road. Ginpang-adjust ang presyo para indi mag-diosbentaha sa kaban sang gobyerno apang ang mga natungdan, ano ang ginhimo sang syudad?
Ang nadakpan nga nagahampang ang scatter sa city hall, ano ang silot nga ginpatumar sa iya?
Kon wala klaro nga salabton ang mga nakalapas, paano mapasiguro ang husto nga panggobyerno?
Indi nniyo mabasol ang pumuluyo nga magreklamo sa mga gina-utang nga kwarta para sa proyekto tungod gusto sang tawo ang hayag kag matinlo nga pagdumala.
Indi ina inyo kwarta, kaban ina sang banwa, gintugyan lang sa inyo, gani angay nga gamiton sang husto.
Kon nahimo sang Davao City nga wala sang utang umpisa 2022, ngaa indi mahimo sang Iloilo City nga nagapaugal sang iya ekonomiya?
Ginreport sang Parañaque City sang 2025 nga wala na sila sang utang sugod pa sang 2018.
Ang Taguig City wala sang utang sugod sang 2019.
Ang Pasig City, paagi sa maayo nga pagdumala kag pag-away sa korapsyon, wala sang utang.
Kuntani sa 2027, ang Iloilo City wala na sang utang agud indi pagtawgon nga syudad sang utang. (bertladera@gmail.com/PN)
