SAMTANG ginaproblema naton gihapon ang petrolyo (crude oil) nga gina-import naton halin sa Middle East tungod sa padayon nga US-Israel vs Iran conflict, indi man kita dapat malipat sa Climate Change, ang mas makahaladlok pa nga problema sang aton kalibutan.
Although, gapasalamat kita kay may bulig na kita nga nakuha halin sa Rusya kag Japan. Sobra duha (2) ka milyon ka bariles sang crude oil ang nakuha naton on consignment halin sa Rusya bypass sang Hormuz Strait, kag cash nga ayuda halin sa Japan nga magamit naton sa pagbakal halin sa kon diin pwede, nga magamit naton tubtub sa sulod pa sang isa ka tuig.
Sunu sa mga Climate authorities dapat mapunggan ang pagsige saka sang kainiton sang kalibutan (global warming) lapaw sa 2 degrees Centigrade kon diin “relatively safe” pa ang kalibutan sa mahimo nga kapahamakan sang Climate Change.
Otherwise, “unsafe” na sa kalibutan ang pagsaka sang temperatura (global warming) kon mangin 3oC ukon sobra pa dira ang kainiton.
Labi na gid kon gatumod ini partikular sa Filipinas. Sunu sa UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA), ang Filipinas isa sa “most disaster-prone countries” sa kalibutan.
Nahamtang ang aton pungsod sa Pacific Ocean’s typhoon belt nga nagadala sang mga 20 ka bagyo, nga pila sini sobra ang pagkahaliton sa dala sini nga disastrous winds, baha, landslide, mudslide kag ano pa nga kasubong nga mga kahalitan.
In fact, bisan wala sang bagyo, ara man ang kahalitan sang gasal-utsal-ut nga El Niño nga gadala sang makahalalit nga pagmala (drought) sa kaumhan kag La Niña nga gadala sang mamunog nga pag-inulan. Lakip dira ang shear line, thunderstorm, kag iban pa nga makatuga man gani sang pagbinaha.
Indi lang ang mga ina. Yara man ang pagbulos-bulos sang Tag-init sa bulan sang Marso tubtub Mayo sa panahon sang Amihan (Northeast monsoon) sa Setyembre tubtub Abril, kag ang tag-ululan (Hunyo tubtub Agosto) upod sa habagat (southwest monsoon).
In fact, na-experyensyahan pa naton ang mahaliton nga pagbinaha sa pungsod sang sini lang sa pagsulod sang tatlo ka bagyo sa una nga binulan sang 2025.
Nagpukaw pa gani ini sa aton sa masakit nga kamatuoran nga may daku nga kahilabtan gali diri ang korapsyon sang mga opisyales sa gobyerno – DPWH officials, congressmen, senators nga kaugyon ang mga contractor.
Linibo gali sang flood control projects ang ghost project kag substandard (ineffective) batok sa baha bangod kay ginkawatan pa ang mga pondo sini sang minilyon ka pesos nga kickback sang mga korap nga mga opisyal.
Sa SONA 2025 mismo ni PBBM gin-expose niya ini kag ginmando nga imbestigahan. May napadalhan sang warrant arrest. May napriso. May nag-aku sang kasal-anan kag nagbalik sang ila kinawatan sa pondo sang mga proyekto. Kag may nag-whistleblower kag state witness agud maipit gid ang mga suspetsado.
***
Samtang, ano naman ang mahimo naton sa plano sang Paris Agreement nga buligan ang pagpanubo sang makahalalit nga greenhouse gas (GHG) emission halin sa pagsunog sang fossil fuels (gasolina, diesel, coal, etc.) nga sa gihapon nagapadalagan sang mga industriya.
Ang plano, sunu sa Philippine Energy Plan (PEP), amo ang pagpanubo sang GHG emission tubtub Net Zero emission bag-o matapos ang ika-21 nga siglo sa 2100.
Sa Net Zero GHG emission, ginabalanse diri ang GHG emission kag ang ma-remove nga emission sa kahanginan agud mapabilin, kon indi gid man mapanubo, ang pagsaka sang temperatura (global warming) nga indi maglapaw sa 2 degrees Centigrade (2oC) nga “relatively safe” pa para sa kalibutan.
Otherwise, kon magsaka pa ini sa 3oC pataas mangin “unsafe”na ini para sa kalibutan bangod sa madulot sini nga mas malala nga panahon, sea rise, kag kabudlayan nga indi na masabat sing maayo sang mitigation kag adaptation measures.
Paano mapanubo ining GHG emission? Sa pagpanubo man sang paggamit sang fossil fuel katulad sang gasoline, diesel, etc., labi na gid ang coal, nga mga 62% sang fossil fuel karon ang ginagamit sa pagpadalagan sang elektrisidad.
Ginapa-uswag man ang Renewable Energy (RE) nga galakip sang solar, hydro, wind, ocean wave kag battery-generated power nga Absolute Zero ang GHG emission.
Meantime, sige man ang pagpananom naton sang kakahuyan. Gasuyop ini sila sang mahaliton nga carbon dioxide, kag gapagwa sang oxygen nga kinahanglan sang aton pagginhawa.
Ugaling daw halos wala pa kita ugaling makita nga pagpauswag sing significante sang Renewable Energy.
Sang 2024, sunu sa Philippine Energy Trajectory, tubtub 21% pa lang ang aton low-carbon (renewable) generation, samtang ang gamit sang fossil fuels galab-ot sa 79%. Labi na gid sang mga 62% nga paggamit sang coal sa electricity generation.
It appears, sunu mismo sa PET, nga mabudlay ang pagpanubo sang coal-generated electricity tungod sang problema sa “permitting, grid capacity, financing, supply‑chain gaps, and potential coal/LNG lock‑in.”
Ang carbon/LNG lock-in gakatabo kun ang investments ginapatigyon sang “fossil fuel-intensive systems” nga ga-perpetuate, delay ukon prevent sang transition sa low-carbon alternatives.There we are!
Ti, paano abe mapadasig ang kadalag-an sang Renewable Energy kon pabay-an nga madiktahan sang oligarchic investors ang pagpatigayon sang mga RE projects sunu kon san-o lang nila luyag ipatuman agud mapalawig ang pagtambok sang ila intereses?
Dapat mangisug na ang gobyerno agud ipatuman ang iya political will angot diri, katulad sang pagpasara sang coal plants sa United Kingdom baylo sa low-carbon alternatives. Kag, meantime, ang paggamit instead sang LNG nga 50% less pollutive sangsa petrolyo./PN
