ANG PAGASA (Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical Services Administration) nagapaandam sa publiko batok sa karon nga Tag-ilinit, labi na gid sa ginapaabot nga pag-develop naman sang El Niño sa tuig nga ini, 2026, agud makapangaman kita sing husto sa sobra nga init.
Makabulig diri ang ihibalo naton sa PAGASA heat index indices, nga makita naton sa iHEAT Map sang PAG-ASA, parti sa epekto sang init kon gapabilin sa full-Sun exposure: Extreme Danger (≥52°C) nga may Red color code nga gapatimaan sang “potential imminent heat stroke with prolonged sun exposure.” Sunod ang Danger (42-51°C) nga may Red-Orange color code nga gapatimaan sang “high possibility of heat stroke with extended activity.” Yellow-Orange para sa Extreme Caution (33-41°C), nga makaresulta sa “heat cramps and heat exhaustion.” Kag ang Yellow for Caution (27-32°C), nga makadulot sang “fatigue posing as a threat with continued exposure and activity”.
Sa subong nga bulan sang Mayo ang heat index sa Filipinas, lakip ang Iloilo City, nagadangat na sa Extreme Caution (33-41°C), nga kinahanglan na ang paggamit sang payong kag pag-inom sang madamo nga tubig para malikawan ang dehydration.
***
Ginapaabot naton ang pagsulod sang El Niño diri sa pungsod sa bulan sang Hunyo tubtub Agosto sang ini nga tuig, 2026.
Ang El Niño, nga ginasal-utan sang La Niña, nagakatabo kada duha (2) tubtub pitu (7) ka tuig, on average, sunu sa National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), pero wala ini sang regular schedule.
Ang El Niño daw kapid ini sang La Niña nga may pagkatuhay (opposite) ugaling nga personalidad. Ang El Niño ga-occur sing mas masami sangsa La Niña.
Ginatawag ini nga phenomenon sang mga siyentipiko nga El Niño-Southern Oscillation (ENSO) cycle.
Ang paghina sang trade winds, ukon easterlies (hangin padulong sa Sidlangan, ukon East) halin sa neutral sini nga position sa Pacific Ocean mangin kabangdanan ini sang paglisu sang warmer waters pakadto sa tropical West coast sang South America, kon diin at unusual temperature maga-develop dira ang El Niño.
On the other hand, ang Pacific jet stream, ukon Westerly winds (hangin padulong sa Kasalpan, ukon West), lisuon man sini ang warmer water pakadto sa mga pungsod sa Asya, nga galakip sang Filipinas, kag dira naman ma-develop ang El Niño sa ila.
In effect, ang pagtaliwan sang warmer ocean water nga ga-resulta sa El Niño, maga-resulta man ini sa cooling effect sa ginbuslan nga ocean water, kag kon unusual gid ang drop sang ocean temperature dira, maga-cause na ini sang La Niña.
In other words, magkasalungat ang epekto sang El Niño kag La Niña. Ang El Niño ang Warming episode sang ENSO sa pagdominar sang unusually warm ocean conditions, samtang ang La Niña amo ang Cooling ukon Chilling episode sang ENSO sa pag-drop sang ocean temperature below normal sa pagbiya sang warmer ocean water, nga sa Filipinas sa masami naga-peak sa bulan sang Disyembre.
***
Gin-forecast na sang PAG-ASA ang pagsugod sang El Niño sa bulan sang Hunyo tubtub Agosto, nga may mga 27 ka adlaw nga wala sing ulan sa sina nga mga binulan.
Gapaandam pa gani ang PAG-ASA batok sa Super (very strong) El Niño nga ma-develop malapit sa katapusan (Oktubre-Disyembre) sang 2026, sa pagsaka sang kainiton sang kadagatan (ocean) sing duha (2) ka degrees Celsius, ukon sobra pa, above average. Indi pa makasugid ang PAG-ASA kon ano gid kabaskug ining Super El Niño.
Samtang, ang Pag-asa Climate Monitoring and Prediction Section, sa pagpamuno ni Chief Ana Liza Solis, nagapatimaan na nga ma-experyensyahan naton ang mas madamo nga bagyo kag super typhoons sa tion sang El Niño, nga ginagatungan sang warmer ocean conditions sa pagbulig man sang Climate Change.
Madunganan ini sang southwest monsoon (Habagat) usually halin man Hunyo tubtub Agosto kag ugaling magpadayon pa ang El Niño tubtub early 2027.
So, kinahanglan gid kita maghanda sing maayo sa sining El Niño labi na gid sa pag-abot sang Super El Niño nga gina-forecast sang PAG-ASA sa paghingapos sang tuig 2026.
***
Gapati si Mayor Raisa Treñas nga wala sing permanente kag perfecto nga flood control project, gani kinahanglan sini ang masami nga upgrading kag rehabilitasyon agud makaupod sa lakat sang Climate Change kag rapid urbanization sang siyudad.
May problema ugaling, siling ni meyor. Kay sa lugar nga gina-improbar ang existing infrastructure, ang DPWH sige man nagatukod sang madamo nga mga multi-million nga mga proyekto, nga “do not make sense.”
Nanotaran niya nga ining DPWH nga mga proyekto wala ma-integrate sing maayo sa drainage system sang siyudad.
Gintudlo niya ang mga 90 ka mga baranggay nga ginbahaan tuga sang nagligad nga mga bagyo sa nahauna nga binulan sang 2025.
“Wala kami ginabaha sang pareho sadto sang gulpi gid lang ginbahaan kami bangod sang kakulang sang koordinasyon sang DPWH sa drainage system sang siyudad,” siling ni meyor.
Nga definitely gakinahanglan sang mas epektibo nga pagpangamlig sa pag-abot sang mga bagyo kag pagbinaha. Ano ayhan ang indi palpak nga mahimo ninyo sa pagbulig, DPWH?
Meantime, kita tanan dapat man may mahimo gid nga kahandaan batok sa pag-abot sang El Niño, labi na gid batok sa palaabuton nga Super El Niño 2026./PN
