KASADYA sang nagakatabu sa Senado. Gina-istoryahan ang pagtindog kag pagtalikod sang mga senador nga yara sa minoriya sa ginahiwat nga sesyon.
Nagsugod ang mainit nga debate sang ginpresentar ni acting Senate Majority Floor Leader Joel Villanueva sa plenaryo ang hagna ni Senator Rodante Marcoleta nga amyendahan ang mandu kag ilakip ang probisyon nga magahatag sang ligwa sa mga senador nga magtambong sa plenary sessions paagi sa teleconferencing.
Ginsegundahan ni Senate President Alan Peter Cayetano nga talakayon ang hagna sa plenaryo apang ginpamatukan sang minority senators.
Tungod sini, ginganyat ni Senator Juan Miguel “Migz” Zubiri ang iban nga miyembro sang minority bloc nga magbiya sa plenary session matapos nga ipamilit sang majority bloc na magbinotohay na lamang.
Nagmosyon si Senate Minority Leader Sen. Vicente “Tito” Sotto III para sa quorum call kag adjournment of session matapos nagbiya sa session hall ang mga miyembro sang minority.
Ginsiling ni Senate President Alan Peter Cayetano nga sa “no quorum,” indi magpamalabag ang mayoriya sa mosyon nga i-adjourn apang ibutang sa rekord nga ang mga miyembro sang minorya “scampered.”
Ang kahulugan sang scamper sa Hiligaynon amo ang dalagan ukon halaguyon. Nagakahulugan ini nga nagdagun-dagon sa paglakat agud makapalayo gilayon.
Isa lamang ini ka reaksyon tungod nakita sang minoriya nga wala sila sang ikasarang nga magsumalang sa numero sang mayoriya.
Kon wala na sang irason, kon wala na sang punto, kon wala na sang mahimo, dayon na lang talikod kag magpalayo. Mabudlay magpuis ukon magdebate nga wala sang ibangil nga punto.
Indi bag-o ang teleconferencing. Ang COVID-19 pandemic nagtudlo sa aton, kag sa tanan nga hilikuton, kon paano kilalahon ang kinaiya sang teknolohiya nga matigayon ang katungdanan bisan wala ang presensya sang natungdan.
Sadtong Hulyo 2019, nagpasaka man sang Resolution No. 51 sanday anay Senador Franklin Drilon kag Senador Panfilo Lacson nga nagatugot kay Senador de Lima nga magapsakop sa plenary paagi sa teleconferencing.
Sadtong Mayo 2020, gin-adoptar sang Senado ang Senate Resolution No. 43 nga napetsahan nga naga-amendar sa Sections 22 kag 41 nga tugutan ang teleconferencing bangud sa nagaluntad nga national emergency dala sang COVID-19 pandemic.
Sadtong Pebrero 2021, nagpasar sang Resolution No. 658 ang Senado nga nagatugot kay anay Senador Leila de Lima nga magpasakop sa Plenary Sessions kag Committee Hearings paagi sa teleconferencing, video teleconferencing ukon iban pa nga sahi sang remote ukon electronic communications. Sa sini nga panahon, yara sa ikaapat nga tuig nga nahunong si Senator de Lima.
Suno sa senado, mismo ang Korte Suprema nagahimo man sini.
Wala sang kasuguan nga nagadumili sa nahunong nga legislators sa pagtuman sang iya katungdanan lamang nga ginahimo ini sa ila detention centers.
Napagkit man sa Senate Resolution No. 658 pirma nanday Senators Risa Hontiveros, Francis Pangilinan, kag iban pa.
Sa sini, kinahanglan lang nga talakayon kon ano ang angay kag dapat himuon. May nauna nanga resolution, may gin-adoptar, may gin-amendar. Indi na ini bag-o para sa tanan.
Bisan sa lokal nga legislative body ginahimo man ini, may yara man sang gin-adoptar nga resolution ang mga local sangguniang.
Nagatuyo ini nga matungdan sang sin-o man nga ginboto sang pumuluyo ang iya katungdanan nga sila ang maserbihan bisan sa ano nga pamaagi.
Indi dapat pagtalikdan ang diskusyon. Dapat ipresentar ang argumento. Dapat maglastar sang mga punto agud nga makahatag sang paathag sa sini nga topiko.
Ang rason nga ginaduso ang pag-amendar tungod nga ginasibu sa sugo sang panahon, kon ano ang angay kag kinahanglanon.
Manabaw nga argumento kag indi angay ang magtalikod sa ginatalakay nga wala sang klaro nga direksyon. Isa ka akto sang katalaw ang pagtalikod kag pagpalayo nga wala sang may naresolbar sa ginatalakay.
Sa panahon nga sila ang yara sa mayoriya, husto lang magpaumod ang minoriya. Mapait tunlon ang kaugalingon nga bulong. Ang gintimpla nga kapait para sa iban, ila na subong nga nasagamsaman.
Nagatiyog ang kalibutan. Himo lang sang husto kag para sa Pilipino. Bisan diin ka nga kudal ihaboy, ang tawo magabuylog sa imo.
Indi kadungganan ang maghalaguyon bangud lamang sa bata-payaon nga emosyon.
Dapat manindugan sa ginapatihan. Indi angay nga magtalikod sa diskusyon.
Paano mabatian ang punto sang iban kon wala na nakatutok ang dulunggan kag sarado na ang paminsaron?
Mataas ang respeto sang mga Pilipino sa inyo. Luyag sang pumuluyo nga mabatian ang inyo argumento kag sentimento, indi ang emosyon kag kawad-an sang rason.
Dapat bukas ang panimuot, indi mangin bata-payaon. Kalaw-ay lantawon nga ang mga bingit naghalaguyon. (bertladera@gmail.com/PN)
