SA TUNGA sang madamo nga palaligban nga ginaatubang sang pungsod, sa madata nga korapsyon, sa nagabaha nga ilegal nga droga, sa mahalaliton nga mga kalamidad, masakiton nga ekonomiya, kag away sa pulitika, yara ang mga Pilipino nga naga-agunto, nagahimakas nga makalampuwas, kag nagatinguha nga makapalayo sa nagapangdugmok nga sitwasyon, tungod ang gobyerno hapaw ang pagserbisyo kag ginapasulabi ang pagharog sa mga nagapakamalaot sa ila ginabuhat.
Labi nga makaluluoy ang Pilipinas kon ang iya ginasaligan nga mga pamatan-on nga mangin paglaum sa palaabuton ang indi makahangop sa iya ginabasa. Mangin mahapos para sa mga manuglimbong nga tuntuhon ang mga Pilipino, mahapos nga sila patalangon, kag padayon nga kamasaan tungod nga wala sila sang namas-angan.
Gin-aku sang Department of Education (DepEd) ang kadalom sang literacy crisis sa pungsod matapos naggwa sa pagpangusisa nga 87 porsyento sang mga Grade 11 student ang ginakabig nga non-independent readers.
Tuman ka madulom nga sitwasyon ang aton gina-atubang sa karon. Sa sini nga 87% nga non-independent readers, 12.58% lamang ang makapasundayag sang ila abilidad sa pagbasa kag paghangop sa mga text nga wala gina-asisteran sa pagtumod sa maathag nga mga detalye, paghimo sang inferences, kag mga konklusyon, sa pagpaathag sang mayor nga mga ideya, pagto explaining main ideas, pag-summarize sang impormasyon, kag pag-engage sa academic texts nga ginalauman sa Senior High School level.
Suno kay DepEd Undersecretary Carmela Oracion nga ang 87 indi gamay nga numero. Ginakabig ini sang DepEd nga seryoso nga problema nga bunga sang madugay na nga natipon nga learning gaps kag wala nagsugod sa senior high school.
Suno sa iya ang krisis sa pagbasa tuga sang kombinasyon sang kapigaduhon, kakulangon sang suporta sa puluy-an, limitado nga access sa mga balasahon kag learning materials, mga pagkaatrasar sa klase, kag learning losses nga tuga sang pandemya.
Ang naglipas nga panahon mabudlay na pun-an kag lagson. Matuod nga may higayon pa apang kinahanglan na nga magdagon-dagon sa paghimo sang solusyon.
Dapat lantawon ang pangkabug-usan nga sitwasyon mismo sa komunidad. Ano ang mas ispisipiko nga kabangdanan nga dapat tukibon, indi magsalig sa generic nga tinaga ukon masami ginagamit sa mga pagtuon tungod wala ina sang emosyon kag matuod nga balatyagon gikan sa mga natungdan nga tawo nga naga-agunto sa sitwasyon.
Kon sa sala ang pagtumod kag proseso sa pag-usisa, mangin sala man ang ihatag nga solusyon kag indi ini makapabag-o sa sitwasyon.
Magluwas sa mga ginsambit nga learning gaps, dapat aktwal nga kadtuan kag usisaon ang komunidad kon ano ang nagtulod sa sini nga learning gaps, ngaa nagtuhaw, ang mga kabangdanan, ano ang reaksyon sang mga estudyante, paano nila ginalantaw ang learning gaps, kag paano nagahulag ang mga estudyante sa tunga sang sini nga learning gaps.
Kon ang solusyon sini nga problema amo ang classroom kag interbensyon sa pagtudlo, basi gamay lang nga porsyento ini sang dapat nga solusyon. Indi tanan masolbar sang interbensyon sa pagtudlo. Indi tanan madala sa akademiko nga istratehiya. Tandaan naton nga antes sila nangin estudyante, una sila nga nangin anak, katapo sang panimalay, sang komunidad, kag sang pamilya.
Mayoriya sang sini nga mga bumulutho ginakabig nga yara sa idalom sang Frustration level ukon 58.9%, nga nagakahulugan nga indi sila makabasa sang grade-level material nga sila lang, samtang 28.5% ang yara sa Instructional level, nagakinahanglan sang suporta sang manunudlo agud mahangpan ang texts.
Suno sa DepED, nagpatuman sila sang summer remediation program para sa senior high school students kag magahiwat sang literacy assessment sugod Hunyo 8 tubtob 11 agud matumod ang mga bumulutho nga nagakinahanglan sang dugang nga suporta.
Kon ang DepEd indi mag-“think outside the box,” posible nga mabudlayan ini nga magsolbar sa problema.
Suno sa mga pilosopo sadto, kon luyag mo makita sing klaro ang hurma sang bukid, indi ka magtindog sa tiilan, indi ka magtaklas, kundi dapat ka nga magpalayo sing makadali agud sa sina nga distansya makita mo ang kaanyag sang iya hurma.
Dapat sa DepEd, sa makaisa mangin kaangay sang social scientist, mangin social worker, magdistansya sa eskwelahan ukon sa hulot-klasehan kag magsalom sa sitwasyon sa komunidad agud mahisayran kag matungkad ang kabangdanan kon ngaa pigaw sa pagbasa kag indi makahangop sa ila ginabasa ang mga grade 11 nga estudyante.
Kon kaisa mas manami saboran ang sitwasyon kaysa hangpon lamang ini kag himuan sang konklusyon.
Magapadayon ang problema kon ang nagahatag sang solusyon yara nagadesisyon sa hulot nga may aircon. (bertladera@gmail.com/PN)
