OKUPADO ang mga balita sang mga hitabu nga ginakaulamiran sang mga pamatan-on – masami mga estudyante.
Samtang masaku ang mga pulitko sa ila kamrasanay. Sa pagtabon sa ila nahimo nga kalautan kag pagpanghamlit sang lutak sa guya sang ila mga kasumpong, padayon man ang sungkitanay sang mga menor de edad.
Madamo sang bwas-damlag ang indi na maagom tungod ini ang ginlamon na sang pantyon.
Isa sa dapat pamangkuton sang mga national officials sa ila kaugalingon kon ang ila gina-obra may epekto sa balatyagon kag paminsaron sang mga menor de edad nga nagalantaw sa ila mga hulag. Ang ila bala nga pagpakita sang kaisog batok sa iban nga opisyal, ang ila pagpamahog, ang ila matigdas nga mga pulong, kag ang ila makahas nga mga buhat, makahatag bala sang senyales sa mga kabataan nga mag-obra sang kaangay nga lihog sa isa kasubong nga pang-idaron?
Tungod sa korapsyon, madamo sang mga buluthuan ang wala napatindog, madamo sang mga serbisyo para sa pumuluyo ang apektado, kag indi matalupangdan sang gobyerno ang nagakatabu nga sitwasyon sa tagsa ka komunidad tungod masaku sila sa pagpangaway sa ila kontra sa pulitika kag pangpangita sang paagi nga matabunan ang ila nahimo nga kagarukan.
Makaluluoy ang kahimtangan sang mga pumuluyo. May mga sitwasyon nga hinali nga nagasungaw nga indikasyon sang kapaslawan sang gobyerno sa pagtatap sa iya pumuluyo, sa pagtutok sa nagakatabu, kag paghatag sang kinahanglanon nga solusyon agud nga wala sang may mahalitan.
Ang natabu sa San Jose National High School sa Tacloban City repleksyon kon paano nalingat ang sistema sang edukasyon sa pagtalupangod sa mga estudyante bilang mga estudyante kag bilang mga pamatan-on.
Ang estudyante nga pamatan-on sa subong nga panahon impluwensyado sang social media, tuman ka tapok, tuman ka agresibo, kag tuman ka ‘feeling entitled’.
Indi kaangay sa mga nauna nga henerasyon nga ang mga buluhaton may yara sang pisikal nga interaksyon, may makatawo nga konsiderasyon, kag wala sang hugot nga paindis-indis.
Indi lang man estudyante ukon pamatan-on ang aton dapat tutukan sa sini nga sitwasyon. Pamangkuton man naton kon ano ang ginahimo sang sosyudad, kon ang gina-amot sang komunidad sa paghurma sang ila paminsaron, balatyagon kag pagginawi nga nagahimo sa ila kaangay sang isa ka halimaw kon maminsar sang tuhay sa kinaandan.
Basi may pagpabaya man sa bahin sang ginikanan nga wala nila ginapanilagan ang mga buluhaton sang ila mga anak. Basi may mga sitwasyon man nga nagahatag sang signos ukon patimaan sa sulod sang eskwelahan apang wala lang ginahatagan sang atensyon sang manunudlo.
Basi ginasaway man ukon may mga panugyan apang wala nagapamati. Indi makapawersa ang manunudlo basi siya ang balikan sang ginikanan ukon basi mangatubang pa sang reklamo ukon asunto kon padalman niya sa pagdisiplina ang estudyante. Agud makalikaw sa problema, gamay nga laygay kag bahala na ang bata kon mamati ukon indi.
Ukon basi, natak-an man ang ginikanan sang saway sa iya bata gani ginapabay-an na lang niya.
Madamo sang mga pamangkot. Nagamuad ang mga palamangkutanon samtang ginabukad ang sitwasyon.
Ginabasol ang mga gaming application nga ginakabuyuhan sang kabataan. Ginabasol ang bullying ukon pagsunlog sa ila sang ila kaangay nga mga estudyante. Apang ang mas masakit, madugay na nila nga ginplanuhan ang ila himuon sa pagpati nga komo menor de edad, indi sila mapriso sa ila pagahimuon.
Ano ang dapat solusyunan? Diin dapat masugod? Dapat balikan ang puno ukon ugat sang hitabu. Tultulon ang kabangdanan. Pamangkuton ang mga bata nga suspek kon ano ang nagtulod sa ila sa paghimo sang krimen. Hibaluon kon ano ang mga sangkap ukon elemento nga nangin paborable para sa ila nga himuon ang pagpangluthang.
Importante sa tanan, dapat ang naga-imbestigar, nagapanalawsaw, naga-usisa hawan ang paminsaron, bakante sa ideya, wala pa sang konklusyon nga nahuman agud nga iya mabaton, mapasulod sa iya paminsaron ang mga ideya nga ituad sang kabataan.
Indi masolusyunan ang sitwasyon kon ang naga-usisa may yara na sang konklusyon, nga ang luyag lamang niya mabatian amo ang ‘validation’ sang iya nahuman nga teorya.
Dapat pangitaon ang solusyon, indi ang konklusyon. Pamatian indi pagdiktahan. Indi pag-usaron ang mga suspek para sa pulitika sang mga pulitiko.
Samtang ang nagadapat sang bulong, una nga dapat pagabulngon, wala sang pilas nga mapali.
Ang natabu sa Tacloban City nagbukas sa aton mata sa matuod nga nagakatabu, apang wala naton namulalungan nga mas madamo sang mga natabu antes sa sini nga insidente.
May menor de edad nga PWD nga ginpulihan kastigo sang iya mga ka-edad.
May mga ginpangbuno nga mga babaye nga estudyante nga kaangay nila nga estudyante. Kag madamo pa nga insidente sa iban nga lugar kag mga buluthuan.
Wala lang ginahatagan sang atensyon tungod ginakabig lang nga ‘isolated’ ang kaso.
Ang tanan nga daku nagagikan sa gamay. Ang problema nga ginakapan-kapan mabulwat kag indi na masagang. Natabu ang wala ginalauman, tungod nga ginabalewala, tungod nga ginapabungulan, tungod nga ginapabulag-bulagan.
Nagalala ang kahimtangan, gilayon nga solusyon ang kinahanglan. (bertladera@gmail.com/PN)
