SA NAGLIGAD nga edisyon sang aton kolum ginpaathag naton diri kon ano ang matabo sa isa ka Senate Impeachment Trial (SIT) diri sa Filipinas sandig man sa kapareho sini sa United States.
Ginsiling ta man diri nga indi pareho ang paghiwat sang Court Proceedings sa ginahiwat nga Impeachment Court sang senator-judges sa Senado.
Ang SIT nga hiwaton batok kay VP Sara Duterte padalaganon ini, katulad sa United States, sang pag-merge sang Hwes kag mga ordinaryo nga mga pumuluyo bilang Jury.
Sa kaso ni VP Sara, hiwaton nila ang ila Impeachment Trial sa pag-inupod sang mga senator-judges nga mga abogado kag sang indi abogado sa Senado a la Jury. Kag, together, maga-determinar sang ka-seryoso sang mga akusasyon batok VP Sara kag, kon matuod, mapatalsik na ini sa pwesto.
Sa ila akusasyon, ginduso sang Prosecution Panel sang Kamara ang apat (4) ka Articles of Impeachment batok kay VP Sara.
Ining apat (4) ka Impeachment Articles naga-request sa Impeachment Court nga ma-deklarar nga “Guilty” si VP Sara sa tanan nga offenses nga gin-presentar, kag ma-disqualify siya sa pag-hold sang public office, kag madeklarar man nga “liable for prosecution” sa Sandiganbayan nga ga-prosecute sang mga erring government officials.
Ang masunod amo ang mga akusasyon batok kay VP Sara:
Article I: Culpable violation of the Constitution, graft and corruption, and betrayal of public trust. Angot ini sa iya alleged Misuse of Confidential Funds bilang Head of the Office of the Vice President kag Department of Education sa balor nga mga PhP612.5 K Milyon.
Article II: Culpable violation of the Constitution and betrayal of public trust. Angot ini sa gina-alegar nga Unexplained Wealth, bangod sa Discrepancy sa bank transaction records kag sang iya gin-deklarar nga Statements of Assets, Liabilities, and Net Worth (SALN).
Article III: Bribery, graft and corruption, culpable violation of the Constitution, and betrayal of public trust. Angot ini sa alleged Monetary Gifts nga ginhatag sa DepEd officials.
Article IV: Culpable violation of the Constitution, high crimes, and betrayal of public trust. Angot ini sa alleged threats agud patyon ang Presidente, First Lady Liza Araneta Marcos, kag former Speaker Martin Romualdez, kag ang pagtinguha sini agud mag-Incite to Sedition kontra sa gobyerno.
Kon madutlan sa bisan isa lang sa sining mga akusasyon, ma-convict kag ma-remove na sa pwesto si VP Sara.
***
Bilang accuser, ang Prosecution ang may Burden of Proof sa ila akusasyon. Duha ka steps (GovFacts, US legal system) ini – ang Burden of Production kag ang Burden of Persuasion.
Sa Burden of Production ginpresentar sang Prosecution Panel sang Kamara ang ila apat (4) ka Articles of Impeachment.
Sang ma-appreciate na ini sang Defense sa bahin ni VP Sara, nagsugod dayon ang pagpresentar sang Burden of Persuasion sa diin gin-argue na sang Prosecution ang kabakod sang ila mga akusasyon.
Gin-emphasize sang Prosecution, sa pagpanguna ni Iloilo Cong. Lorenz Defensor, nga ang ila tindug sa kaso batok kay VP Sara nasandig sa Ebidensya – verifiable reality or truth, information, events, kag indisputable logical conclusion – kag indi basta haka-haka kag tyoria lang.
Samtang sige man panagang sang Defense, katulad sa pag-insistir sa kinamatarong sang akusado (VP Sara) sa proteksyon nga makuha niya sa kasuguan sa iya kinamatarong sa due process. Subong man ang pagpamag-an sang mga akusasyon batok kay VP Sara katulad sang gin-alegar nga pagpapatay niya kay PBMM, FL, kag former Speaker Romualdez.
***
Ginpakita man sa Impeachment Trial sang Prosecution ang ila abilidad sa day-by-day logic of experience (common sense, nga madali ma-intiendihan kag ma-apreciar sang publiko), historical record, kag logical deduction nga natun-an man sang mga abogado kag indi abogado halin sa hayskul sa Mathematics, Physics kag Science kag sa Argumentation and Debate sa kolehiyo. Although ang mas technical dynamics sang court proceedings kag legal interpretations ginsalig nila sa ila mga abogado.
Gintuldukan man nila ang ila akusasyon sa mabaskog nga “probable cause” nga nahimo gid ang mga ini ni VP Sara, “preponderance of the evidence” kag tubtub sa “beyond a reasonable doubt”.
***
Gin-insisteran man sang Prosecution ang mga exception sa kinamatarong ni VP Sara sa kasuguan (enacted laws), katulad sang kasuguan sa Secrecy of Bank Accounts kag Monetary Laundering Law, sa posible nga Unexplained Wealth niya kag sang iya bana. At presstime, napa-subpoena na sang Prosecution ang mga ebidensya nga kinahanglan parti sini.
Ginpanugyan ni Partylist Rep.Chel Diokno nga ipa-subpoena ang mga ini kag ang pagbukas sang isa ka “green box” nga yara sa possession ni VP Sara, nga ginsalig na sa Bu. of Internal Revenue.
Gina-alegar nga diri nasulod ang income tax returns sang mag-asawa kag iban pa nga mga dokumento nga posible maka-reveal sang unexplained wealth sang mag-asawa base sa pila ka “damning” report.
Agud maduso gid ang ila kinamatarong sa sini nga mga request sang Prosecution, ginpadumdum ni Diokno ang Impeachment Court nga may katulad man nga mga subpoena nga ginpasugtan sa Impeachment Trial batok kay anay SC Chief Justice Renato Corona ni sadto Presiding Officer Senator Juan Ponce Enrile “as an exception to the law”.
Sa sining mga subpoena gintugtan nga mabuyagyag ang gin-alegar nga 45 properties (since 2002-2010) ni Corona, lakip na sang iya asawa kag anak nga babaye. Naggwa nga pila sini mga “undisclosed properties”, nga amo gid ang nagtum-ok nga ma-convict si Corona sa pagtakop na sang trial sadtong 2012. Isa si Enrile sa mga nagboto agud ma-convict si Corona bangod sini.
First nga public official si Corona nga na-remove kag perpetually disqualified sa pag-hold sang public office./PN
