INDI kita kaseguro kon paano nagsugod ang social life sunu sa natural dynamics sang pagkinabuhi sang tawo sa kalibutan. Kag kon paano nag-branch out ang nagakalain-lain nga panghuna-huna kag inisyatibo angot sa pag-inupod nila sa isa ka katilingban.
Tubtub nga nagtuhaw sa karon ang mayor nga mga political/social ideology sang Authoritarianism sa idalom sang isa ka strongman ukon diktador, nga masami ginatib-ong sang military coup; party rule sang Socialismo kag Kommunismo; kag ang ginatawag karon nga Free World.
Ang Free World nga pangabuhi kag pagginahom mas kilala subong sa tawag nga Demokrasya. Gahatag ini sing malawak nga Kahilwayan, lakip ang hilway nga pag-negosyo (Free Enterprise) kag pag-elejer sang mga pamunuan sa gobyerno (Republicanism), kag Kinamatarong sang mga pumuluyo sa idalom sang “Rule of Law”.
Labaw kag labi, ginakilala diri ang lubos nga gahom (Supreme Sovereignty) sang katilingban sang mga pumuluyo nga ang pagmuno ginatulin sa gobyerno nga may check-and-balance sa tunga sang Ehekutibo, Kongreso kag Hudikatura.
***
Tungod ang Free World gatugot sang nagakalain-lain nga panghuna-huna kag pagtuo, indi katingalahan kon ngaa magtuhaw sa aton tunga ang nagakalain-lain pa gid nga panan-awan sa kabuhi sang tawo, nga ginamedyosan sang gobyerno ma-“reconcile” para sa kalinongan sang pag-inupod.
Ginapatuman ining “reconciliation” paagi sa “Secularization”, katulad sang pagdumili sang State Religion kag kon diin ang pagbahin-bahin sang mga pumuluyo – sa relihiyon man kag iban pa nga differentiating concerns – ginapahigad pabor sa pagpatuman sang “Tolerance” kag “Ecumenism”.
Pati na gani ang pagkilala gihapon sang Monarkiya nga ang gahom ginalimitahan na sang Konstitusyon katulad sang yara sa pila ka nasyon sa Europa.
Ining klase nga Monarkiya, sa karon, ginakilala sa European countries sang Norway, Sweden, Denmark, Netherlands, Luxembourg kag UK, lakip na ang yara sa Japan kag pila pa ka nasyon sa Asya.
***
Yara naman gani ang mga Fundamentalist sa relihiyon, pulitika kag pilosopiya sa kinaalam sa ila panindugan nga dapat sa ila maghalin gid ang Kamatuoran paagi sa ila religious faith sa makita (seen) kag indi makita (unseen/spiritual); sa pagtukib sang kamatuoran paagi sa human senses kag correct reasoning (logic); kag sa pilosopiya sang maangay-angayon nga kabuhi sang sosyedad.
Yara man ang impluwensya sang Renaissance Thought nga luyag pasanyogon ang Kahilwayan kag Innovation sa art, science, kag mix-culture growth.
Karon, yara naman gani ang Woke Generation, nga sa ila “awakening” kontra “Injustice and Discrimination”, unfortunately, gabanggaanay pa gani sa ila conflicting concerns – sang puti kontra itom, Western versus Asian discrimination, isyu sang abortion kag LGBT+, pati na ang pagduso sang “Cancel Culture” batok sa kon sin-o man kilala nga mga personalidad kag grupo katulad sang mga celebrities, nga masami ginapautwas nila sa social media.
So, here we are in a “mad world” sang indi pag-intiendihanay nga ginapilit naton ma-“reconcile” para sa malinong nga pag-inupod agud matigayon ang “Unity in Diversity”.
***
Yara man gani ang isyu sa tunga sang mga Conservatives sa ila traditional values kag Innovators nga gaduso sang pagbag-o sa social values kag methods of modernization, pati na ang panghuna-huna, sa pangabuhi.
Katulad na gid lang sa isyu sang “Heritage versus Innovation” sa pag-redevelop sang Iloilo Central Public Market (ICPM).
Angot ini sa plano sang pag-preservar sang Art Deco structure sa ganhaan sang ICPM nga matandog sang pag-redevelop sang ICPM paagi sa PPP (Public, Private Partnership).
Naakusaran diri si anay Mayor Jerry Treñas nga naka-violate sang kasuguan angot sa iya plano sa pagligwat sang orihinal nga kahimtangan sang Art Deco structure.
Gin-insistiran gid ni anay Mayor Jerry ang ining pagligwat sang kahimtangan sang Art Deco tungod kinahanglanon gid ini (utilitarianism), sunu sa iya.
Salamat kay nangin madinalag-on naman ini sa pagpasugot sang National Commission for Culture and the Arts (NCCA) pagkatapos ginpatigayon, upod sa City Building Office, ang joint inspection kag structural assessment.
Ang plano amo lang ang pagpataas sang building upod ang orihinal nga Art Deco structure, sa kataason nga 3 tubtub 4 ka metro halin sa orihinal nga kataason nga 10 ka metro para maakomodar ang kon ano man nga future improvement kag agud ma-proteksyunan ang redeveloped nga building batok sa baha nga masami nagaigu sa City Proper.
Ang revised three-floor design sang SM Iloilo Central Public Market (Tienda Mayor) , nga na-set inagurahan kag buksan sadtong Okture 30 upod sa SM Iloilo Terminal Market (Super), galakip sang extra parking nga kinahanglan man pataason.
Ang investment diri sang SM Prime Holdings, ang Private Partner, galab-ut sa PhP3 Billion para sa duha ka merkado. Samtang, amat-amat man gina-modernize ang pila pa ka public market sa siyudad./PN
