SAMTANG madasig ang paghunos sang mga tinuig, gadugang man ang kabalaka naton, labi na gid para sa mga taga-Metro Manila kon diin madamo man kita dira sang mga himata, sa ginapaabot nga The Big One.
Matabo ining The Big One, sunu sa Phivolcs, sa liwat nga paghulag sang 100-km nga kalawig nga West Valley Fault 400 tubtub 600 ka tuig despues, earlier or sooner, sa tuig 2058 ukon sa tuig 2258 kon ma-delay. Meaning, posible na ini matabo sa ini nga tuig 2025 ukon sa indi lang naton mahibal-an nga tuig nga kasunod sini.
Major earthquake ining The Big One nga may pwersa nga magnitude 7.2 sa iya paghulag on a series of earthquake events nga manalaytay dira sa kalawigon nga 100 ka kilometro sang West Valley Fault.
Iguon sini sa iya faultline ang apat (4) ka probinsya sang Bulacan, Rizal, Laguna kag Cavite kag ang lima (5) sang mga highly populated cities sang Metro Manila nga Quezon, Pasig, Marikina, Taguig kag Muntinlupa.
Labi nga ginakabalak-an sang mga earthquake authorities ining lima ka siyudad sa MM tungod overpopulated ang mga ini kag kon diin nahamtang ang madamo nga mga dalagku kag matag-as nga mga bilding.
Sa ina nga pwersa (magnitude 7.2) sang linog, sunu sa pagtech.com.ph , kaya sini patumbahon (collapse) ang mga bilding, nga amo gid ginakabalak-an sang Philvolcs kag iban pa nga mga disaster agencies sa ila priority concern agud maluwas ang mga okupante sa mga bilding.
Sang sini lang gani, gin-igu ang Cebu sang magnitude 6.9 nga nangguba sang pila ka well-built structures, kag ang Davao Oriental sang magnitude 7.4 nga nagpatumba kag nagguba sang mga bilding kag nagpatay sang madamo naton nga mga kautoran.
Sa aton priority concern nga maluwas ang mga okupante sang bilding, una ta gid nga concern nga indi gid mag-collapse ang bilding sa tion sang linog agud mahigayon nga makagwa ang mga okupante pakadto sa mga hilway sa peligro nga mga lugar.
Una nga nakita sang Japan ang kinahanglanon nga indi gid mag-collapse ang mga bilding sang iguon ang Japan sang magnitude 7.9 nga linog sadtong 1923 nga nagpatay sang sobra 140,000 ka tawo nga madamo sini bangod sang pagkaguba sang mga bilding.
Dayon nga ginpatuman sini ang seismic regulation nga nagatalana sang building code sa standard range nga magnitude 7.0-7.9 nga maka-withstand sang linog.
Sa pag-amendar sadtong 1981 sang 1950 Act of Japan, nagpatuman pa ini sang dugang nga pagpabakod sang bilding, katulad sang pagpahulag sang bilding upod sa duta agud makapaayon ini sa hulag sang linog.
Sunu man gani sa pgatech.com.ph, ang magnitude 7.0 – 7.9 indi lang makapa-collapse sang bilding, makabuka man sang duta kag dalanon, kag makaguba sang underground pipes.
Ang aton experyensya sa mabaskog nga linog sa Filipinas amo yadtong Moro Gulf Earthquake sadtong 1976 nga may pwersa nga magnitude 8.1, nga tungod sa dala man sini nga tsunami, nagpatay gid sang mga 8,000 ka tawo kag nagguba sang 9,000 ka puluy-an kag bilding.
Nag-obligar dayon ang aton gobyerno mismo sadtong 1976 agud ipatuman ang magnitude 8.0 nga standard sang kabakod sang bilding sa pungsod nga maka-withstand sang kasubong kakusog nga linog. In fact, napatindug ang bag-o nga Iloilo City Hall nga maka-withstand sang kasubong nga magnitude 8.0.
Sadtong 2004, isa ka Metro Manila Earthquake Impact Reduction Study (MMWEIRS) ang ginhiwat diri sa pungsod nga ginpasakupan sang Japan International Cooperation Agency (JICA) upod ang Manila Development Authority (MMDA) kag sang Phivolcs.
Sa ina nga pagtuon sang MMWEIRS, 34,000 ka tawo sa Metro Manila ang pwede mapatay bangod sang The Big One, samtang 114,000 ang masaktan (injured). Mga 170,000 ka puluy-an kag bilding ang mag-collapse samtang 340,000 sa ila ang ma-partly damaged.
Ang report nagpahayag man sang posibilidad sang fire breakout sa rehiyon nga gasakop sang West Valley Fault sa mga 1,710 ka ektariya nga kalaparon sang lugar kag 18,000 pa ang dugang nga mapatay.
Nga tungod sini, sunu sa MMWEIRS, kinahanglan gid ang mga medyos posibles agud mapahagan-hagan ang ining mga kahalitan.
Sang 2015, the MMDA nagpagwa gani sang Metro Manila Earthquake Contingency Plan katulad sang Oplan Metro Yakal Plus agud mapanubo ang posible nga mga kahalitan.
“However, readiness on paper does not always translate to reality,” sunu sa Phivolcs. “Nagapabilin ang madamo nga mga government buildings, mga buluthuan, kag mga ospital nga structurally vulnerable.”
Indi kita ugaling malipat nga dapat mas concerned kita sa mga matag-as nga mga bilding, labi na gid kon mga government buildings. Nga daan bantog sa corruption ang DPWH.
Sa pagpamuno subong ni DPWH Secretary Vince Dizon, dapat ipa-check gid immediately ining matag-as nga mga bilding angot sa kon ano ini sila kabakod batok sa linog.
Kag kon mahuyang, ipatuman dayon ang reinforcement sang mga ini para maseguro ang kaluwasan sang mga okupante. Sa ngalan sang Diyos kag bulig man sang mga santos kon diin nagapangalaba man kita!!!/PN
