ANG climate models sang PAG-ASA para sa 2026 nagpakita sang 79% nga pagtuhaw sang El Niño sa bulan sang Hunyo tubtub Agosto nga posible magbaskug pa sa ulihi nga binulan sang 2026 kag magsige-sige pa tubtub sa una nga binulan sang 2027.
Sunu sa NOAA CPC ENSO (El Niño/La Niña) Strength Probabiliies (issued May 2026) ang kusog sang El Niño ma-measure gamit ang Index, nga based on average value sang sea surface temperature (SST) sa so-called Niño 3.4 Region sang Equatorial Pacific.
Ang El Niño ga-refer sa Warming Phase sang ENSO kag ang La Niña ga-refer sa iya Cooling Phase nga madala sang air kag sea current sa madamo nga lugar sa kalibutan.
Sa ini nga pagtakos sang kusog sang El Niño/La Niña, natalana diri sang NOAA ang Neutral (-0.5oC +/- Index +/- 0.5 oC), Weak (0.5oC +/- Index +/- 1.0 oC), Moderate (1.0oC +/- Index +/- 1.5oC), Strong (1.5oC +/- 2.0 oC, kag Very Strong, ukon Super (Index +/- 2.0 oC).
Tungod sini, dapat handa na kita sa mabatyagan nga pagsaka sang kainiton nga 37-39 oC tubtub sa 45-50 oC nga ma-expect (92%probability) naton sa pagtuhaw sang Super El Niño nga ginadabukan pa sang Global Warming sa binulan sang Oktubre-Disyembre.
Gani, sa 2026-2027 maka-expect kita liwat sang drier-than-usual nga kondisyon sang panahon nga makaresulta sa Tagtuyot (droughts/dry spells) sa pila ka bahin sang pungsod.
Apang, despite nga, generally, tagmala (dry season) nga klima ang dala sang El Niño, indi lang ang Tagtuyot ang aton daku nga problema.
Ina tungod maka-expect kita gihapon sang pila ka episode sang above-normal (extreme rainfall) nga pag-inulan tungod sa pagbaskug sang Habagat (southwest monsoon) nga gin-enhance sang makusog nga mga bagyo nga na-engganyo sang El Niño.
Sining Agosto gin-igu kita gani sang bagyo Luis kag Super MayMay (international name Dolphin) nga nag-enhance sang Habagat kag nagdala sang mamunog nga ulan bisan yara pa lang sa gwa sang aton PAR.
Ginpuruhan sining duha ka bagyo ang Luzon, apang naghatag man sang extreme rainfall sa sulod sang isa tubtub duha (2) ka adlaw sa iban nga bahin sang pungsod, lakip na sa Syudad sang Iloilo kag iban pa nga bahin sang Visayas, labi na sa Capiz kag Antique.
***
Wala pa kita malipat sa Typhoon Frank nga nag-igu sang syudad sadtong 2008 nga nagpabaha sang mga 80% sang syudad. Salamat kay nasabat na naton ang problema dira sa pagtukod na sang 8-km Iloilo Floodway sa pagpanikasog ni anay Senador Franklin Drilon.
Ang Iloilo Floodway wala ugaling lubos makatapna sang pagbinaha sa syudad tungod sa pag-alawas sang mga suba/sapa kag sa pagsaka (sea level rise) sang bahin sang dagat (Iloilo River estuary) nga gapihak sang syiudad. Yara man ang storm surge nga gaigu sang mga 30 ka coastal barangays sang syudad.
Tungod sini, pagkatapos sangTyphoon Frank, gaproblema kita gihapon sang pagbinaha sa halos 40 nga low-lying barangay naton sa syudad.
So, ang ginahimo lang naton, mayormante, amo ang Mitigation, ukon ang pagpahagan-hagan sang epekto sang pagbinaha sa madamo nga paagi katulad sang flood barriers, mangroves sa coastline, sandbags kag pagpanugod nga pagamit sang renewable energy.
Subong man sang Adaptation measures, ukon ang mag-adjust sang aton pagsinalayo sa maulanon nga kahimtangan sa halos 40 ka baranggay nga indi pa naton madesponeran, nga sa masami ginasabat naton sang maabtik nga Flood Alert kag pagsaylo sa mga evacuation center sang mga pumuluyo nga ginabuligan sa ila kinahanglanon sang gobyerno kag mga NGOs.
Magaatubang man kita diri sang pagtaas sang presyo sang mga balaklon tungod sang pagtublag sang kalamidad sa Law of Supply and Demand, kon diin dapat preparado na sa pagbulig ang gobyerno bag-o pa nag-igu ang El Niño.
***
Of course, Indi man kita mamag-uhan sa Super El Niño kay nakaagi kita sa malaparon nga kahalitan kag pagbinaha sini sadtong 2015-2016, although ang namung-an gid amo ang Luzon, Eastern Visayas, kag Mindanao.
Natabo sadto ang atrasado nga pagsugod sang ulan nga nagtublag sang aton mangunguma, malaka apang mabaskug nga pagbinagyo, kag ang binulan nga Tagtuyot nga naapektuhan bisan ang aton ginainom nga tubig kag nagpatuman pa sang pag-rasyon sini.
Ining record-breaking 2015-2016 Super El Niño nagdulot sang massive agricultural damage nga sobra sa PhP24 ka Bilyon. Gin-apektuhan sini ang pagpangabuhi sang sobra 1.5 ka milyon ka mga mangunguma kag ang pangabuhian kag pagsinalayo sang madamo man nga mga pumuluyo sa urban areas. Kag nag-utas pa sang madamo nga kabuhi naton.
Tungod sini, dapat mapaseguro na naton ang mahatag nga bulig, labi na sa mga vulnerable naton nga mga pumuluyo, bag-o pa ang mga kalamidad. Paagi sa nakahanda na nga pagkaon kag matinlo nga tubig, mabakod nga evacuation centers para sa gapuyo sa low-lying areas, kag, sa kaumhan, ang pagpangaman batok sa impact sa aton rice production.
Ang El Niño makasablag man sa aton health concerns, gani dapat makahibalo man kita kon paano malikawan ini. Mag-amlig sa kagat sang lamok kag paglusong sa baha agud malikawan ang balatian nga Dengue kag Leptospirosis.
Kag indi gid malipat sa pagkilala sa gahom kag pag-ulikid sang mapinalanggaon naton nga Ginoo! “Ask and it shall be given unto you!” siling gani Niya./PN
