PARA kay Senador Rodante Marcoleta “indi sapat basta paniniwala at opinyon. Kailangan may mapa, may scientific at legal basis, bago isulong ang anumang desisyon sa maritime claims,” nga gapalabtik pa sang daw pagpalabi sang claim sang China batok sa KIG kag WPS.
Well, ginsuguran na ang paghimo sang Philippine Map sadtong Nobyembre 2024. Kag sang sunod nga tuig, 2025, na-delineate na ang bug-os nga hangganan (extent) sini.
Kon wala pa ma-release ang kopya sini, basi ma-release na ini sa tuig nga ini, 2026. Gasakop ini sang 200 nautical mile nga Exclusive Economic Zone (EEZ) nga gin-otorisar sang UNCLOS sa Filipinas, nga gasakop sang West Philippine Sea (WPS) nga nalakip sa 1898 Treaty of Paris, kag sang Kalayaan Island Group (KIG), ukon Spratlys Islands, nga gindugang sang Treaty of Washington (1900) sa ila colonial rule sa Filipinas.
Lakip man diri sa EEZ ang aton internationally-recognized 12 nautical mile territorial waters kag 24 NM contiguous waters.
Samtang ang ginapangita ni Marcoleta nga coordinates sang EEZ, sunu sa kay retired SC associate justice Antonio Carpio, ang UNCLOS mismo ga-determine sining coordinates nga pwede ma-trace sang sin-o man gamit ang GPS sa cellphone nga wala kinahanglan ang physical location sining coordinates.
Parti kon bala operational na ang EEZ, aba huo! Ang Pag-asa Island dinedekada na gani ginapuy-an sang sobra 200 ka pumuluyo. May lokal nga gobyerno nga ginapamunuan sang isa ka Barangay Captain, nga ginasuportahan sang gobyerno nasyonal sa ila iban pa nga kinahanglanon. May military posts na sa pila ka isla. Madugay man gani nga nagapangisda ang aton mangingisda dira sa fishing grounds sang WPS. Etcetera!
Ginakilala naman gani ang pagka-balido sang sining legal claims sang Filipinas sa South China Sea sang United States, Japan, France, Great Britain, Australia kag iban pa nga mga Free World countries sa ila panindugan sa Rule of Law. In fact, gabulig ini sila sa pagpatuman sang kinamatarong sa seguridad sang Filipinas, katulad sang joint patrolling sa WPS.
Kon may problema, ang pagpanabad na gid lang sang China sa pagpang-bully sini sa WPS, tungod indi nila mabaton ang Hague Tribunal Ruling nga nagahatag sing legal nga kinamatarong sang Filipinas sa EEZ.
In fact, ginsaku-saku man gani sang China ang paghimo sang iya bag-o nga mapa nga galakip na sang 9-dash line nga indi ma-determine sa international rules-based delineation sang maritime borders. Ginaduso sini ang gina-claim nga historical rights, samtang ang mga historical events galain-lain sa lakat sang panahon, katulad sang pagkilala na sa karon sang international maritime laws in modern times.
In other words, sa matuod, wala kita sing problema sa pag-exercise sang aton sovereign rights dira sa WPS, kag bisan pa sa KIG. Luas lang kay indi ini mabaton sang China bisan na-declare na ini nga illegal sang Hague Tribunal.
Notwithstanding sini, wala sing handom nga gyera ang Filipinas kundi makig-abyan sa tanan nga pungsod, lakip na ang China, bisan pa sa pasalig sang pagpangapin sang mga dalagku naton nga mga kaalyado.
Luyag ta lang mahusayan ining indi pag-intiendihanay nga indi kinahanglan ang pakusog nga paagi, samtang ginapadayon ang mga relasyon nga makapaayo sang mutual interest sang Filipinas kag China sa negosyo, cultural exchange, kag iban pa.
***
Ti, ano gid ang ginawaras ni Senador Marcoleta agud kwestyunan ang aton kinamatarong sa KIG kag WPS, nga daw ang China pa ang may legal right dira?
Galibog gani ang ulo sang madamo parti sang daw ginasikway pa sini ang aton kinamatarong sa KIG kag WPS pabor sa illegal claim sang China.
Bisan sa sentido komun naton nga mga ordinaryo nga mga pumuluyo, kabudlay hangpon ining panindugan ni Marcoleta. Daw indi Filipino, kon ngaa ang tawag gani sang iban sa iya Tsinador Marcoleta.
Kon husto ang tindug sang China tani gin-reklamo niya ining Hague Tribunal Ruling na pabor sa Filipinas.
Pero wala, samtang kinamatarong ini sang China bilang myembro man sang UNCLOS kag sang Hague Tribunal. Ina tungod kay ang China mismo gapati, believe it or not, nga sala ang ila claim kag ginapilit lang sang ila lideres ining ila claim agud ma-depensahan ang ila national interest dira sa South China Sea kon diin nahamtang man ang KIG kag WPS. Kon ngaa, ma-imagine ta man kon sa ano nga mga bagay nga indi na kinahanglan ihambal pa.
Gagwa man gani nga daw bayaran nga troll si Marcoleta sang China sa iya pag-kwestyon sang legal claim sang Filipinas, kag daw Makapili pa, sunu sa iban, sang panahon sang Hapon sa pagka-traidor sa ila mismo mga kasimanwa. Tsk, tsk, tsk!/PN
