MAKAHALANGAWA ang mandu sang Police Regional Office 6 nga tanan nga nagasugal sa bilasyunan ang dakpon tungod ginadumilian ang tanan nga sahi sang sugal.
Nahangpan naton nga may kasuguan nga ginabasehan, ang Presidential Decree No. 1602 ukon ang Anti-Illegal Gambling Law, nga wala nagatugot sa bisan ano nga sahi sang sugal, bisan pa sa bilasyunan may may pusta ukon may nagataya kag may tong.
Para sa akon, halin sang una ginadumilian ang hampang nga pula-puti ukon tumbo, bisan nga daku ang tong para sa namatyan apang madamo sang insidente nga nangin mitsa ini sang gamo kag pag-uyang sang kabuhi.
Nadumduman ko man nga sadtong Duterte administration, ginatugutan ang tatlo lang ka lamesa sang mahjong. Indi dapat maglapaw sa tatlo kag dapat wala sang hampang sa baraha kaangay sang tong-its, pusoy, kag iban pa.
Sa tagsa ka administrasyon, may halong, may gamay nga paghugot, kag may tuman ka hugot nga pagpatuman sang kasuguan. Nagadepende ini sa konsiderasyon sang nagapungko kag sa iya pag-apresyar sa kultura kag kustombre sang kaangay niya nga Pilipino.
Sa ginreport sadtong Oktubre 10, 2026 sa Barangay Poblacion, Leon, Iloilo, nga may apat ka lalaki, lakip ang isa ka barangay kagwad, nga gindakop samtang nagasugal sa bilasyuna, nagapati ako nga ilegal ang ila sugal tungod nga tumbo ang ila ginahampang.
Wala pa nakapungko si Police Brigadier General Randulf Tuaño bilang Regional Director sang Police Regional Office 6, ginakabig na nga ilegal ang tumbo kag halos wala na sang may nagahampang sini sa palibot sang syudad sang Iloilo, may bilasyunan man ukon wala.
Apang, dapat man naton tamdon ang kahimtangan sang mga nalisdan kag suno sa aton kustombre, namat-an, ukon naandan nga ang bilasyunan ukon haya may yara gid sang nagapulaw kag ginahimo ini sadto pa man.
May nagapangamuyo ukon naga-novena. May ginaserbe nga kape, taho, kag pagkaon sa mga nagapangadi kag nagapulaw.
May nagahampang sang baraha agud maghatag sang lingaw sa pamilya kag mapabilin nga bugtaw ang tanan nga nagabantay.
May ginahimo pa sadto nga dupluhan ukon duplo nga tradisyunal nga poetic debate apang sa subong indi na kita sini makakita ukon makabati tungod ginpanas na ini sang panahon kag ang nagahimo sini sadto lunsay nabuslan na sang bag-o nga henerasyon kag wala napadayon ang ini nga tradisyon.
Mas dominante nga makita naton sa mga bilasyunan (ukon belasyunan, pareho lang na bisan magkatuhay ang spelling) ang paghampang sang mahjong kag baraha. Ang mga nagahampang ginahatagan sang pagkaon, kape, ukon taho, agud nga maglawig ang ila hampang, makatuga sang kalingawan kag makabulig pulaw sa namatyan.
Ang ila nga tong daku nga bulig para sa galastuhon sang nalisdan nga pamilya agud nga may ibakal sang kape kag pagkaon para sa mga nagapulaw kag may ibakal sang pamahaw sa tion sang paglubong.
Akuon man naton ukon indi, daku ang bulig sang tong para makapiyan-piyan sa ginaabaga nga galastuhan sang nalisdan nga pamilya.
Matuod nga may ginabaton man nga daguro ang nalisdn nga pamilya gikan sa himata, abyan, kag kasilingan, apang ang tong gikan sa sugal may daku nga bulig sa ila kalisod.
Ginaplastar naton ang sitwasyon sang bilasyunan, ang sadto kag subong, ang sitwayson suno sa panahon kag ang kahugot sang kasuguan nga nagapigos sa kinaandan nga tradisyon.
Indi ini pagsupak sa kasuguan, isa ini kag pagpaathag sa nagapatuman sang kasuguan kag sa mga nagadihon sang kasuguan nga dapat may himuon kita agud nga indi mapanas ang tradisyon kag indi mabutang sa disbentaha nga sitwasyon ang pamilya nga yara sa kalisod.
Kon mahimo nga legal ang sugal sang mga manggaranon, paagi sa casino, ngaa indi mabalikdan ang tradisyon nga nangin sadsaran sang komunidad sa paghugpong sang pamilya kag pagbinuligay nga mapamag-an ang gina-abaga sang nagakalisod?
Tion na nga athagon ini sang nagadihon kag sang nagapatuman sang kasuguan kon ano ang angay nga himuon para indi mabutangsa kabalaka ang namatyan.
May bilasyunan bala nga wala sang may nagasugal? Lantawa ang sitwasyon kon wala sang may nagsugal, wala sang tawo ang bilasyunan. Masubo ang haya kag wala sang nagabantay sa patay.
Naipit ang pumuluyo sa tunga sang implementasyon sang kasuguan kag sa tradisyon ukon kinaandan.
Lantawa kon ang napatay isa ka dignitaryo, kilala sa sosyudad, may poder ukon posisyon, ginapabantayan sang pulis ukon militar, may nagatindog nga unipormado sa luyo sang lungon.
Apang ang pigado? Kon wala sang may nagasugal, wala sang tawo sa bilasyunan.
Konsiderasyon sa tradisyon. Dapat repasuhon ang kasuguan, ang regulasyon, kag ang ginapatuman nga mga polisa tuhoy sa haya sang nalisdan nga pamilya.
Kinahanglan sang namatyan ang paghangop, ang pagpalangga, ang bulig agud nga makalampuwas sa tion sang kalisod.
Kahibalo man kita ang ang kasuguan ginpasad nga may katuyuan, mahimo nga repasuhon kon may nalapakan, kag sarang nga amendaran agud ang kinamatarong sang pumuluyo maamligan. (bertladera@gmail.com/PN)
