ANG korapsyon (corruption) sa gobyerno matigayon sa madamo nga paagi, katulad sang masunod:
Bribery. Galakip ini sang pagtanyag (offer), paghatag (give), pagbaton (receive), ukon pagpangayo (solicit) sang kwarta ukon pabor nga maka-impluwensya sang opisyal sa gobyerno agud mag-aksyon sunu sa luyag sang solicitor.
Fraud. Galakip ini sa pag-peke (falsify) sang dokumento ukon ang pagliton (misrepresent) sang impormasyon agud makatigayon sang pabor ukon financial benefit.
Influence Peddling. Ang paggamit sang impluwensya sa gobyerno ukon koneksyon agud makabenepisyo ang pangtatlo nga partido (third party), nga sa masami baylo sa pabor ukon kabayaran (payment).
Kickback. Ga-involve sang pagbalik sang kwarta, ukon kabahin sini, halin sa isa ka business transaction, nga sa masami paagi sa pilit nga pagpatigayon (coercion) ukon pakighimbon (collusion).
Embezzlement. Paggamit sa liwan nga katuyuan (misappropriation) sang ginatugyanan sang pagsalig (trust) sa paggamit sang public resources.
Misuse of Public Office. Paggamit sang pwesto para makabentaha para sa personal nga kaayuhan, nga galakip sang paggamit sang government resources.
Ini tanan makasablag (hinder) sa epektibo nga pang-gobyerno kag makadula sang pagsalig (public trust) sang mga pumuluyo sa mga institusyon kag pamunuan sang gobyerno.
***
Diri sa Misuse of Public Office seguro gin-igu sang mga akusasyon si VP Sara angot sa wala niya mapahayag nga paggamit sang Confidential Fund, nga samtang “confidential” yara sa Ovesight function ukon poder sang COA, ukon DILG sa bahin sang mga local government, sa pag-limite kag pag-usisa for purposes sang Transparency kag Accountability, nga wala ginpaathag ni VP Sara.
Sa pag-usisa sang COA, nagamit ni VP Sara ang daku nga bahin sang badyet sang Office of the Vice Presidengt (OVP) sa Confidential Fund nga sobra sa limite sang matugot sang COA.
Nagagwa sa pag-usisa sang COA nga lapaw sa tugot nga alokasyon sang CF para sa OVP sing mga 60 ka porsyento. Nga sa nasiling ta na sa ibabaw wala mapaathag ni VP Sara.
Diri nga isyu natumod karon ang akusasyon batok kay VP Sara – ang indi niya mapaathag nga kaundan sang iya Confidential Fund sunu sa kinahanglan sang Transparency kag Accountability sang paggamit sini, nga luyag lang sabton ni VP Sara sa husgado.
Sunu kay Rep. France Castro (ACT Teachers), base sa COA’s findings, si VP Sara naggasto sang PhP125 ka Million sang Confidential Funds para sa masunod:
* Purchase of information – PhP14M
* Payment of reward – PhP10M
* Rental and other incidental expenses relative to the maintenance of safe houses – PhP16M
* Purchase of supplies – PhP35M
* Provision of medical and food aid – PhP40M
* Payment of incentives for traveling related to confidential operations – PhP10M
Ang suspetso gani amo nga ining kadakuon sang badyet para sa CF gingasto sa madamo nga security personnel sang VP kag intelligence agents nga ang trabaho ginapatigayon man sang mga ahensya sang gobyerno nga strictly trabaho gid nila. Katulad sang National Intelligence Coordinating Agency (NICA) kag NBI.
Tungod sini, nagahatag pa ini sing liwan nga larawan sang manunudlo kag pamunuan sang DepEd, halin sa mapalanggaon nga ikaduha nga iloy pakadto sa larawan sang isa ka madrasta (feared mother-in-law) nga ginakahadlukan sang kabataan sa children’s books.
Bangod man sa kontrobersya nga ini, wala na nag-request sing Confidential kag Intelligence Funds ang Office of the Vice President para sa 2025 national budget./PN
