NAGADUDA na ang pumuluyo kon ano nga sahi sang imbestigasyon ang ginahimo sang Independent Commission for Infrastructure umpisa nga gintukod ini sadtong September 11, 2025, paagi sa Executive Order No. 94.
Masobra na isa ka bulan ang nakalipas, sa kaathag sang mga testimoniya kag mga ebidenya, wala pa sang anuman nga nangin akto ang komisyon. Lunsay patawag kag usisa nga sila lang ang makabati sa panuaron, ginalikaw nila nga mahibaluan sang publiko ang nagakatabu nga imbestigasyon. Ginadalukan nila ang pumuluyo nga mahibaluan sang aktwal ang tanan nga nagakahinabo sa ila imbestigasyon.
Nagapanawagan ang pumuluyo nga dapat hayag ini nga ipakita kag ipabati sa tawo tungod dapat mahibaluan ang tawo ang dalagan sang imbestigasyon.
Padayon nga ginalikom sang administrasyon ni Presidente Ferdinand Marcos, Jr. ang mga impormasyon nga dapat gilayon nga mahibaluan sang pumuluyo.
Gintukod ang ICI agud imbestigaran ng flood control kag iban pa nga infrastructure projects nga ginpatuman sa nakalipas nga dekada ukon umpisa sang tuig 2015.
May poder ang ICI nga mag-isyu sang subpoena agud pwersahon ang mga government officials ukon private individuals nga maghatag sang mga dokumento ukon testimoniya.
Mahimo makarekomendar ang ICI sa Department of Justice (DOJ) kon ipaidalom ang mga testigo sa Witness Protection, Security, and Benefit Program.
Mahimo man sila makarekomendar sa Executive sa pagpasaka sang mga reklamo sa Office of the Ombudsman ukon sa DOJ base sa iya natukiban.
May salabton ukon kaso administratibo ukon kriminal ang sin-o man nga mapaslawan nga magtuman sa direktiba sang komisyon.
Madamo na ang ginpatawag, gin-usisa, ginpasumiter ang mga dokumento apang wala sa gihapon napatawag ang mga dapat kag angay nga pasabton sa sini nga kontrobersiya.
Tubtob subong wala sang Zaldy Co nga ginpatawag, wala sang testimoniya gikan sa iya bilang chairperson sadto sang Committee on Appropriations, ilabi na nga sa dokumento ngalan niya ang nagagwa nga amo ang nagpapain sang pondo para sa mga kwesrtyunable nga mga proyekto. Dapat niya ini nga ipaathag agud nga mapangapinan niya ang iya ngalan, kon may dapat siya nga pangapinan.
Kon natabu ang korapsyon, kon ngaa may ghost projects, indi ini mahimo sang mga kontraktor lamang kon wala sang mga poderoso nga nagakumpas sa ila likod. Wala sang may mangisog kon kahibalo sila nga istrikto ang gobyerno batok sa korapsyon.
Indi ayhan nangin paborable para sa ila ang mga sitwasyon, kondisyon, kag sa bulig sang mga paghimbon?
Wala sang negosyante nga nagahandom nga ibutang sa peligro ang iya negosyo, magluwas lamang kon may nagapasalig kag nagahimbon sa iya nga himuon ang pagtinonto sa mga proyekto sang gobyerno.
Apang, kon nagakatabu ini sa idalom ang sini nga administrasyon, ayhan may salabton ang ini nga administrasyon bangud sa pagpabaya?
Pwede bala nga wala kahibalo ang ehekutibo sa mga nagakatabu ilabi na nga sila ang nagpirma sa pondo, sila ang nagkalaging sa mga proyekto, kag sila man mismo ang nagpatuman sini.
Indi bala naton pagpamangkuton ang tagsa ka kongresman kon ngaa may mga proyekto nga indi makita sa ila mga distrito? Wala bala sila natingala nga may ginpondohan nga proyekto apang wala sang istruktura nga nagatindog? Indi bala isa man ini ka sala bangud sa pagpatumbaya?
Sa karon gina-unyat sang komisyon ang imbestigasyon, padayon ang pasalig sang administrasyon sa pag-away sa korapsyon, kag nagahangla ang tawo kon sin-o ang may salabton.
Padayon ang mga patalang nga impormasyon, kada adlaw may palingaw-lingaw nga balita agud nga madula sa pokus ang tawo sa dalagan sang imbestigasyon.
Madamo sang mga propagandista nga mahilig magguyod sa atensyon sang tawo pakadto sa lain nga direksyon, ila nga lingawon, agud nga magtahaw ang singki sang balatyagon.
Imbis nga magtutok sa binilyon ka pesos nga nauyang tungod nga ginkawat sang mga korap, naga-agaw sa atensyon ang habuyanay sang isyu kag wala untat nga kasuhay, ilabi na nga ginaharog ang mga persona nga nagapakamalaut sa administrasyon.
Samtang nagadugay, nagatahaw kag kululbaan nga pag-abot sang tion wala sang may manabat sa sini nga iskandalo sa gobyerno.
Ang masakit pa tungod nga nasunog ang opisina sang Department of Public Works and Highways (DPWH) sa NIA Road sa Barangay Pinyahan, Quezon City sang Miyerkules sang hapon, Oktubre 22.
Sini man nga petsa, Oktubre 22, natalana kuntani ang hearing sang Independent Commission for Infrastructure (ICI) upod kay former Speaker Martin Romualdez apang indi madayon tungod naghingyo siya nga ipaiway anay para sa iya natalana nga medical procedure.
Luyag makita sang pumuluyo nga may manabat, may kasuhan, kag dapat ang tanan nga may kahilabtanan mapamatbatan. Ibalik ang ginkawat kag penahan ang mga makawat.
Luyag sang pumuluyo nga makita gilayon ang resulta sang imbestigasyon, sa pinakamadali nga panahon.
Indi naton luyag liwat mabatian ang ginasiling nga “Justice delayed is justice denied.” (bertladera@gmail.com/PN)
