ANG 1986 Caram Law (RA 4767) nagapain, among others, sang dalan nga gaubay sa baybay (boulevard) halin Molo tubtub Arevalo, lakip ang kaiping nga public lands kag territorial waters bilang Iloilo City Park.
Gin-sponsoran ini ni anay Iloilo City Congressman Fermin “Nene” Caram Jr. (1922-1986) samtang kongresita pa sadtong 1965-1972.
Ining kasuguan naga-prohibit sang pag-interfere ukon pag-encroach sang gobyerno kag pribado nga interes dira agud ma-preserve ining lugar para gid lang sa public recreation kag conservation zones.
In other words, dapat palautwasan lang ini sang kagin-ut kag kagarot sang siyudad kung diin maka-relax kag makaginhawa sing limpyo nga hangin, mag-beachwalking, mag-swimming, ukon magpasakop sa iban pa nga fun activities sa higad sang baybay.
Kon indi man, ang mag-isahanon sa nahandungan nga quiet corner sa pagtan-aw sang katahum sang palibut, ukon upod ang ka-date, ga-bonding sa “barkada”, ukon ga-enjoy sang family weekend break tubtub sa luyag nila after sundown for a “colorful night”.
***
Anom (6) ka mga baranggay ang sakop sang Iloilo City (Caram) Park. Tatlo (3) sa Molo nga ginabug-usan sang Boulevard, San Juan, kag Calumpang, samtang tatlo (3) man sa Arevalo nga ginabug-usan sang Calaparan, Sto. Niño Norte, kag Sto. Niño Sur.
Nanotaran ugaling, samtang ginadihon pa lang ang 2021-2029 Comprehensive Land Use Plan (CLUP), nga daku nga bahin sini – halin sa Brgy. San Juan tubtub Brgy. Sto. Niño – ang gina-okupar na sang mga hayub-hayub (shanties), nga dapat wala dira.
Subong man sang mga istruktura – unless kabahin sang mga amenities nga tugot sang gobyerno para sa mga bisita – nga nagatuga kag nagahatag sang pollution sa palibut kag sang unhealthy emissions nga maginhawa sang mga bisita.
Gin-aprubahan ang CLUP sang Department of Human Settlements and Urban Development (DHSUD) sadtong May 12, 2022. Gapatuman ini sang direksyon sang city’s development sa sulod sang siyam (9) ka tuig tubtub sa 2029.
Ang CLUP nagalakip man sang new features nga wala sa nagliligad nga plano sang syudad. Lakip sini ang mainstreaming sang Climate Change adaptation kag disaster risk reduction. Subong man ang pagpasanyog sang biodiversity, cultural heritage, urban design, kag green growth.
***
Tungod ang Iloilo City (Caram) Park gaubay sa baybay, ang ano man nga redevelopment projects nga mapatuman diri sang 2021-2029 CLUP dapat prioridad man sini ang pagsabat sa global problem sang Climate Change kag disaster risk, labi na gid kay ang Filipinas isa sa mga “most vulnerable to Climate Change” kag tungod sang usual nga pagbisita sang mga 20 ka bagyo sa pungsod kada tuig.
Isa dira ka daku nga problema, sunu sa isa ka pagtuon sang UP Resilience Institute, amo ang alarming rate sang pag-usmod (subsidence/sinking) sang syudad sing siyam (9) ka pulgada kada tuig.
Madugangan pa gani ini sang sea level rise tungod sang ice melting kag expansion sang heated water nga tuga sang Global Warming, extreme rainfall kag overflowing rivers nga makapabaha sing madalom sang pila ka mga lugar.
Apang indi ta dapat ikibit-abaga lang ining problema sang paglamon sang dagat sang syudad kay “dugay pa ina matabo”, labi na gid kon mapasugtan pa sa karon ang pagpanag-iya kag pagtindug sang mga perrmanente nga istructura dira sa Iloilo City (Caram) Park nga sa “near-future” mangin kabahin na sang isa ka “floating city”.
“Foresight” nagadikta sa aton nga ang ano man nga matabo sa “near-future” indi dapat lipat-lipatan lang kag dapat tagaan sing bagay nga sabat “before it’s too late”.
In fact, ini nga “sinking” problem indi lang problema sang Syudad sang Iloilo.
Indi kita malipat sa City of Venice nga gakabuhi na sa dagat, nga indi gid naton seguro mapasugtan matabo sa aton.
Yara man ang Syudad sang Lagos sa Africa, nga madasig nga ginalamon sang “rising waters” ang coastlines nga ginapaligban na sang ila gobyerno kon paano atubangon ining problema.
In fact, “too late” nga namarasmasan ining problema sang Syudad sang Jakarta, ang punong dakbanwa sang Indonesia, sang ginpabay-an lang anay ang padayon nga pag-sink sini sang mga 28 cms., ukon 11 ka pulgada kada tuig. Kag ugaling na-obligar na sa pagsaylo sang major government buildings kag facilities sa Nasuntara City, 1,000 kms. halin sa Jakarta.
***
Tungod sini, kon may redevelopment projects dira sa Iloilo City (Caram) Park, unahon gid anay ang mga proyekto nga makatambag sa problema sang “rising waters” bag-o maisipan, kon maisipan gid man “for good reason”, ang pagtugot na sang pagpanag-iya sang duta kag pagpatindug na sang permanent structures dira.
Katulad sang pagpatindug sang barriers ukon ang pag-reclaim palawod sang pila ka bahin sang baybayon agud mapautras ang pagsaka sang taob, ukon ang pagpataas man sang upshore areas.
Samtang ginapasanyog man ang mga programa sa biodiversity, cultural heritage, urban design, kag green growth dira man sa Iloilo City (Caram) Park.
Meantime, pwede man anay ma-accommodate dira ang pila ka illegal settlers nga maka-serbisyo sa mga park visitors, paagi sa mapatukod nila nga presentable street food kiosks upod sa mga restos kag entertainment venues agud makabulig gihapon ang gobyerno sa ila kabuhian.
Indi man kita malipat nga ang kasubong sini nga shoreline public park nagaisahanon gid lang sa syudad, nga dapat gid naton tagaan sang importansya kag padayon nga i–preserve./PN
