NAGAKINAHANGLAN ang Pilipinas sang mga lideres nga kahibalo magbasa sa signos sang panahon, kahibalo magpamati sa hugong sang hangin, kahibalo magbatyag sa sitwasyon sang kalibutan, kag kahibalo maglantaw sa paminsaron sang iban nga lideres sa bug-os nga kalibutan.
Matuod nga ang isa ka lider dapat magtutok sang iya atensyon sa sulod sang iya ugsaran, sa kaugalingon nga panimalay, kag sa pagtatap sa iya nasakupan. Apang, ang sitwasyon nagasiling nga isa ka komunidad ang bug-os nga kalibutan kag ang nagakatabu sa aton kasilingan nga mga pungsod may epekto sa aton matag-adlaw nga pagsinarayo.
Nagakaapektuhan kita bisan paano, gamay man ukon daku, paagi sa ekonomiya, kag mga ginapatuman nga polisa.
Kon nagapaanod kita sa dikta sang iban nga nasyon, anuron kita sa doog nga ila kontrolado kag ipasulabi nila ang ila interes. Kon indi kita kahibalo manguyapot, butungon kita sang daludo kag masakit pa kon ilampos kita sa sakon nga bato sang bentahuso nga daludo.
Ang Pilipinas masami nga nagatuman sa mga polisa kag patakaran nga ginadikta sang mga nasyon nga nagapakuno-kuno nga nagabulig sa iya paagi sa paghatag sang isa ka hakop nga ayuda apang nagapanginhas sang iya dunang-manggad nga pila ka tonelada.
Tungod nahigot na kita sa ila kumpas kag ayuda, nagasunod na lang kita kag nahuya nga manginpadlos sa sina nga kadena sang pagpamigos.
Bangud sina, halos indi na kita makahimo sang angay nga tikang agud mangin hilway sa dikta sang ila polisa. Kon magkaproblema sila, nagalatay ang problema sa aton kag mas una kita kurog bangud sa kahuyang.
Dapat ipasulabi sang Pilipinas ang iya interes, mangin abyan sa tanan nga pungsod, kag mangin maalam sa pag-istorya agud nga masolusyunan ang mga problema.
Manggaranon kita sa dunang-manggad, dapat ini naton nga gamiton para sa aton pagtin-ad. Indi naton pagpakamasaan sa mga negosyante nga sila lang ang nagamanggaranon samtang ang Pilipino nagahangla sa kagutom.
Dapat kahibalo kita magtipig sang aton dunang-manggad kag usaron ang mga bagay nga dagaya sa aton agud indi kita magpakalimos sa iban nga nasyon.
Mabatuan naton ang kakulang sa gatong kon sadto pa ginpasanyog na naton ang solar energy, thermal energy, hydro power, wind energy, kag iban pa nga makuhaan sang enerhiya agud mabuhinan ang aton konsumo sa petrolyo.
Kon nagapahapos kita, mas mahapos kita nga pukanon. Kon isalig naton sa iban ang aton kinahanglanon, mahapos nila kita nga kontrolon.
Ginapalibutan kita sang duna nga manggad, indi na kinahanglan maghangad dito sa iban nga doog.
Bangud sa aton kalay-od, wala kita nagpanigana, luyag naton sang pahapos kag madasig nga ginansya, gin-isa lang kita sang natabu nga giyera.
Nagabalang-balang ang aton ekonomiya tungod sa tuman ka mahal nga presyo sang gatong. May mga sektor nga una nga nagbatyag, may yara sang wala pa masyado nakabatyag sini apang lauman naton nga sa paglipas sang 30 tubtob 60 ka adlaw magatay-og kita sa aton kahimtangan tungod magapanalunton na sa kaugatan ang ekonomiya kag palangabuhian ang epekto sang giyera sa Middle East.
Kinaadan lang ang aton panigana, kapin duha ka bulan ang imbentaryo sang langis. Pagkatapos sang duha ka bulan, diri na kita magatangis. Magapinalumbaanay na saka ang presyo sang mga panguna nga balaklon tungod nag-una na saka ang plete nga amo man ang isa sa nagadikta sa pagsaka sang presyo sang mga balaklon.
Masami naton nga solusyon, mahatag sang ayuda, sang insentibo, sang subsidy, kag kon ano pa sektor sang transportasyon, sa agrikultura, kag masami man nga naga-abaga sini ang mga empleyado nga ginagatasan agud nga isustento sa ginapanghatag nga ayuda.
Tion na nga tun-an liwat ang sektor sang enerhiya, ang mga kasuguan nga napasar sadto kon nagasabat pa ini sa karon nga sitwasyon, kag ang pagpursige nga usaron kag pasanyugon ang mga duna nga kuluhaan sang enerhiya sa aton pungsod.
Masami lang nagakaran-karan ang gobyerno kon yara na nagatamwa ang problema sa ganhaan kag nagapasulod na sa puluy-an.
Kanugon sang intelligence fund kon indi mausar sa pagtukib sa posible nga pagluntad sang mga hitabu sa sulod kag sa gwa sang pungsod.
Padayon nga magaantus ang mga Pilipino kon ang ginauna sang mga lideres amo ang magkamog sa pulitika kag mag-inagaway sa makwartahan nga mga proyekto.
Nagakabuyo sila sang kamrasanay, wala sila katalupangod sa patimaan sang panahon, wala sila nagapanghanda sa kon ano ang angay nga himuon.
Ginauna nila ang para sa ila kadalag-an sa eleksyon, ginawigit nila sa kahul-anan ang ila ginaserbisyuhan.
Liwat nila nga nadumduman ang oil deregulation law, liwat nila gindumdom ang biofuel, kag iban pa nga kasuguan matapos ginkomprontar sa mataas nga presyo sang gatong.
Matuod gid nga kon indi paglukpan, indi maghulag. Bundol, uyaya, wala panigana, kag nagapaanod sa panahon ang kadamuan sang mga lideres naton. (bertladera@gmail.com/PN)
