[av_one_full first min_height=” vertical_alignment=” space=” custom_margin=” margin=’0px’ padding=’0px’ border=” border_color=” radius=’0px’ background_color=” src=” background_position=’top left’ background_repeat=’no-repeat’ animation=”]
[av_heading heading=’LABAY MAN AKON ‘ tag=’h3′ style=’blockquote modern-quote’ size=” subheading_active=’subheading_below’ subheading_size=’15’ padding=’10’ color=” custom_font=”]
RUNJIE ROCIO JAMOLO
[/av_heading]
[av_textblock size=” font_color=” color=”]
Camphone
Daw uso na gid karon ang cellular phone sa mga pamatan-on. Ang matuod, indi lang basta cellular phone kundi camera phone ang specification.
Gani indi ko malikawan nga magpalawig sang akon pamensaron sang nabatian ko isa ka gab-i samtang sa sulod sang public utility jeepney (PUJ) ang pangayo sang bata sa iya iloy nga gusto niya ang bag-o nga cellphone sa iya birthday.
Indi pa na pangayo. Demand pa ina.
“Indi kita makasarang magbakal sina,” hambal sang iloy. “Amo lang bala ato’ng ginagamit mo.”
“Ti, ako lang iya ang makaluluoy. Manami ya ang features sang cellphones sang akon mga classmate!” may dala pa na kusmod nga panabat.
“Puede pa man ato, palangga. Amo lang ‘to anay ang imo kay manugbayad naman kita sang tuition ni Manoy mo.”
“Kahuluya ‘to ya. Digital!”
Ay, abaw…makahuluya (sa pensar ko lang). Digital man gani ang cellphone unit ko. Ang importante matawgan o makatawag man. Okey na ang digital nga maka-text-text man o makatawag man kon kinahanglan. Importante, maka-konek ka lang.
Ugaling indi na ya makontento ang mga bata sa digital phone.
Labing maayo para sa kabataan nga may camera feature ang ila cellphones kay gamiton ang camera para sa “selfie”. Para mapakita sa ila mga contacts o followers (sa Twitter man o sa FB) kon ano ang ila OOTD (outfit of the day).
Matuod man…kon digital lang ang imo cellphone, maka-post ka bala sang laragway mo sa Twitter o Facebook dira? He he he. Mabilin ka sa tabtaban. Indi cool.
Ambot kon si sin-o sa mag-iloy ang nagdaog sa ila isyu kon bala magabakal sang phone cam o manteneron na lang ang digital.
Ano abi kay sa cellphone na nasandig ang activities o simple joys sang kabataan.
Kon natak-an, pa selfie-selfie kag post-post lang sang ila maobserbahan.
Ti, ang pang-mobile data pa ya? Magluwas sa daily allowance nga kon pila, dapat may pang-load pa para sa cellphone nya.
Matuod nga naglain na ang mga social activities sang kabataan karon.
Ang mga bata naton ara na sa ila mga paborito nga computer games – mapa LOL, Dota o Crossfire.
May mga built in man nga hampang sa ila mga cellphones kasubong sang Candy Crush kag iban pa.
Indi gawa, suno sa ila, makatalaka ang maghulat (sa pakigkitaan o appointment) kon may kalingawan on hand. Pagpamati sa music. Pagtuon sa pagkanta paagi sa pagsabay sa pag-amba sang mga music artist.
Ginagamit sang mga teenagers ang internet para sa ila schoolwork. Mas napahapos na ang paghimo sang assignment kay kadtuan lang ang Google o Wikipedia, may assignment na sila. Bisan gani ang tama ka mahuol (taxing) nga homereading report sarang na mapahapos. Kon sadtong henerasyon sang ila ginhikanan nga bilog nga weekend ang pagbasa sang isa ka libro, subong iya copy- paste lang, ayos na! Bisan gani magkopya, piktyuran na lang, indi na kinahanglan ang magsulat pa.
Magluwas sa school work, ang internet ginagamit sang mga pamatan-on sa pagpakig-angut sa ila mga abyan, mapa-diri lang o sa malayo. Chat-chat sa chat room o private message upod sa isa ka individual.
Naliwat na sang internet use ang sahi sang pag-communicate sa mga abyan. Nabag-o naman sini ang pamaagi sa pagpakig-abyan. Meeting new people. Magkuha sang mga personal help o makapakig-grupo.
Gani nagakakibot kita nga mga yara sa mas nauna nga henerasyon (baby boomers) nga sa Facebook, Messenger o ano pa da napaagi ang pagpangaluyag (courting).
Apang ang epekto sang pag-gamit sang internet makabahala bangud mas luyag na lang sang mga pamatan-on nga mag-chat chat o mag-internet sang latest fad sang sa mga upod sa bilog nga pamilya sa pagtan-aw sang telebisyon kon gab-i.
Kon indi naton mabantayan o ma-monitor ang ila phone cam use, basi makibot na lang kita kon ano na ang natabo sa ila.
Sa Mass Communication program, isa ka semestre nga ginatun-an ang Audio-Video Procedure para maka-produce sang husto nga production work. Dugangan pa gid ina sang isa man ka semester nga Communication Ethics and Mass Media Law para mabinag-binag kon bala dapat nga ipakita ang produced material. (Apang nakibot na lang kita nga may isa nga nag-commit sang suicide sa social media, live pa.)
May mga video nga makita sa social media bahin sa kon ano ano lang dira para makaangkon sang madamo nga viewership…pati na ang pag-imnanay sang mga barkada. Mahapos na lang karon mag-produce sang mga video materials paagi sa live features sang social media. May bata nga nag-video sang iya panigarilyo kag ipakita-kita sa mga kaedad nya. Hay, makakululba!
Dako ini nga hangkat sa aton nga mga ginhikanan. Kon indi kita handa sa pag-atubang sini nga mga hangkat, mabasol ta bala ang school authorities o kita nga mga ginhikanan nga limitahan kon indi gid man madumilian ang camphone kag internet use nga mahapos maabusuhan bangud sang availability sang mobile data? (runjirjamolo@gmail.com/PN)
[/av_textblock]
[/av_one_full]
