PASENSYA gali kay wala ako makahatag bisan greetings man lang sa aton mga manunudlo sa tion sang World Teachers’ Day sadtong Oktubre 5.
Wala sing kasubong nga selebrasyon sadto sa amon panahon nga manunudlo pa ako sa Iloilo National (Molo) Public High School, gani wala ko mahimo ina, kag kinahanglan ko pa mabasahan ini sa balita. Pero, better late than never, indi bala?
***
Indeed, wala na sing mas importante nga obligasyon sa katilingban sangsa matudluan sang kinaalam ang mga kabataan kag maubayan man sila sa pagkilala kag ugalion ang maayong pamatasan agud mangin “Hope of the Motherland”, sunu sa ginalauman mismo sang aton national hero nga si Dr.Jose P. Rizal.
Of course, ining obligasyon sang mga manunudlo dapat man updan man sang tanan naton nga mga ginikanan, labi na gid karon nga mas gabudlay ang pagpangabuhi sang ordinaryo nga pumuluyo, nga bisan ang iloy gabulig na mangita pangbuhian indi nila gihapon mahatag sa ila kabataan ang tanan nila nga kinahanglanon para sa ila kaugalingon kag kalingawan, kag sa ila man pag-eskwela.
Tungod man sini, sa masami indi man sang mga ginikanan maseguro nga matarong ang ginahimo sang ila mga kabataan sa likod nila, nga masapwan na gid lang nila nga nahulog na ang mga ini sa malain kag illegal nga mga bisyo kag mga buluhaton.
Sa eskwelahan gani, dalhon pa nila ang ila problema sa ila panimalay kag palibut sa ila pagtuon kag ila relasyon sa ila mga klasmit, mga manunudlo kag iban pa nga mga otoridad sa eskwelahan.
Angot diri, indi ta pa malimtan ang makasiligni nga mass shooting nga ginhimo sang duha (2) ka bumulutho sa Tacloban Public High School kag sang isa pa didto sa Zamboanga.
***
In fact, na-experyensyahan ko gid ining mga problema sang mga kabataan sang manunudlo na ako.
Hambalon pa, daw sweet-and-sour ang templada sang akon experyensya, nga samtang na-expectar ko ato, indi gali as rewarding sangsa ginapaabot ko. Nonetheless, sa pensar ko, sulayon ko ini kay ginusto ko ang mangin manunudlo. Maanad ka gid man sa ulihi sa problema sang mga kabataan kag mayuhom-yuhoman na lang nga daw sa wala lang. Nga nahimo ko man sing madinalag-on.
Kakarampot ang sweldo. PhP212 kada bulan lang sadto nga halos makabuhi sing maayo sang ordinaryo nga pamilya. Mga baganihan nga gutom!
Kag gapalibog kon paano mapapapasar ang bisan 50% na lang sang imo mga estudyante sa High School Mathematics (set logic, Algebra, Geometry combined), sa Section 13, nga advisory ko, kon diin natingub ang mga pinaka-mahina. Pero napapasar ko man ang madamo kay ginapahapos ko gid ang ila final exam, nga wala man natam-an ang efficiency rating ko.
Problema ko sadto kon paano mapatino ang mga dungol sa ila. May yara nga paliligoy nga kinahanglan mo pa duawon sa ila balay agud mahibal-an kon nga absent sila kag engganyuhon nga magbalik sa eskwelahan.
Panahon man ato sang activism, kag may yara nga ang huyog amo ang pagsulat sa dingding sang amon kwarto sang revolutionary call ni Che Guevara. Gakiang-kiang lang pero maisug nga gapangita away sa gobyerno.
May yara man ang gasalig nga hinablos siya sang isa ka daku nga politiko nga indi luyag sawayon sa iya kapaltahan. Mandatory ang pagsuksok sang uniporme sa eskwelahan nga kinahanglan mo ma-justify ini, kag kon indi, pwede ka paggwaon sa kwarto.
Aba, maisug pa! Sin-o man ang pinahog mo man?, sa pensar ko lang. Indi gid siya maggwa.
“Kon indi ka maggwa, ako ang maggwa!” siling ko, kag nag-akma ako nga maggwa. Salamat, kay naggwa gid man sang gintulok siya sing masakit sang bugoy-bugoy man nga sgt.-at-arms sang ila room organization.
May yara nga loko-loko gid. Imagine, ginhabuyan niya sing natutdan nga papel ang ila klasehan samtang nagatalikud ang ila maestra. Nanimaho sang aso sa kwarto kag namuragmuragan ang tanan sa kwarto, kag sa kakibot sang maestra siya gilayon ang ginturasok kay kilala ini nga salawayon.
Gin-deny niya kag nagtupa kami sa principal. Wala sang testigo kay “Hadlok sila sa akon, sir!” hutik niya sa akon nga ganguri-nguri. Well, wala nadutlan ang loko-loko bisan todo pasibangod sa iya ni ma’am.
Ining bata daku gid man ang iya problema. Man isa ini ka bastardo (anak sa luas), nga sa amo nga panahon wala ginapakamaayo ang makaupod siya sang kasubong niya nga kabataan.
Sa masami ginapatalupangod ko sa iya nga wala sang perpekto, tanan makasasala. Indi siya ugaling magpasubali.
Gani, kag tungod man wala aputan ang iya pagtuon kay halos tanan bagsak, ginpanugyan ko na lang sa iya nga mangita ubra agud malimtan niya ang iya problema sa iya iloy.
Aba, ginpati niya ako! Pila ka bulan ang nagligad nagkadto gid siya sa akon sa eskwelahan kag nanugid nga may ubra na siya kag may asawa na, matahum kuno, kag napatawad na niya ang iya iloy kon diin gaupod na sila puyo.
Diri ko na lang seguro tapuson ang akon malipayon kag maproblema nga experyensya bilang manunudlo.
***
By the way, may pamilya na ako. May matahum nga asawa, kag mapabugal nga mga kabataan. Ang isa lawyer/CPA sa COA kag ang isa public school teacher nga bag-o lang katapos sang iya Masters degree sa Education. Ako? Gasulat-sulat na lang sa lokal nga pamantalaan agud indi ma-dementia./PN
