ANG PAGSARADO sang Iran sang Strait of Hormuz nagtublag sang halos 40 ka pungsod sa kalibutan tungod sa problema nga dala sini sa produksyon kag pag-transport sang global oil nga nagaagi sa ining chokepoint.
Hambalon pa, nadalahig lang ini sila sa ginagamo nga dala sang gyera sa tunga sang US kag Israel batok sa Iran, nga nagtublag gid sang ila kalinong, pagpangabuhi, kag direksyon sang ekonomiya.
Ang pagsarado sang Hormuz Strait ginpatuman sang Iran isa ka semana pagkatapos nga nagsugod ang pagpasangkad (escalation) sang US-Israel vs Iran War sadtong Pebrero 28.
Daku ini nga problema sa bug-os nga kalibutan. Halos 20% sang global oil kag LNG ang nagaagi sa sining strait, nga bisan ang partial closures lang maka-destabilize sang global market (Oil @ Gas 360). Nagpatimbook ini sang presyo sang global oil nga nagdislokar sang kahimtangan sang pagpangabuhi sang tanan, labi na gid sang mga kubos.
In fact, ang presyo mismo sang U.S. crude prices nagtimbook sa 11% sa pag-escalate na sang US-Israel vs Iran War. Gatinimbook man gani ang presyo sang global oil sa iban nga pungsod, kon diin ang labi gid nga igu amo ang mga underdeveloped kag developing pa lang nga mga pungsod, nga lakip dira ang Filipinas.
***
Ang Filipinas gid seguro ang mas may daku gid nga problema, kay samtang ang proven oil reserve naton galab-ot sa halos140 ka milyon ka bariles, ang aton poduksyon sang oil (2024) mga 14,345 ka bariles lang kada adlaw samtang ang oil consumption naton galab-ot gid sa 473,464 bariles kada adlaw. Meaning, kinahanglan ta ang dugang nga oil nga mga 459,119 ka bariles kada adlaw nga ginakuha naton sa oil importation.
Ang siste pa kay ang aton oil importation mga 98% gid halin sa Middle East. Nga kon mamedyosan matigayon, kinahanglan maagi ang byahe sa liwan nga alagyan nga kinahanglan ang dugang nga freight kag insurance costs kag mas madugay nga pagbyahe.
Amo gani nga nagdeklarar na si Presidente BBM sang energy emergency sa bug-os nga pungsod sadtong Marso 24 kon diin ang tanan nga mga pumuluyo ginapangabay man nga magbulig sa pagkini gamit sang oil sa lain-lain sini nga forma – gasoline, diesel, kerosense, fuel oil, jet fuel, LPG, etc.
Ginpahibalo na gani ni PBBM sa publiko nga sa subong ang reserba na lang naton nga oil tubtub na gid lang sa mga 45 ka adlaw, ukon tubtub lang sa Hunyo 30, 2026. Kag kinahanglan nga makakuha na kita sang dugang nga oil.
Ang iban nga mga pungsod nagsinapol man kon ano ang maayo nila nga mahimo agud ibalik sa normal kag stability sang oil production kag supply nga makalab-ot sa mga consumer countries.
May nagsuhestyon sang coordinated negotiation sa mga oil-producing countries kag bisan sa Iran nga mapasugtan makalusot ang ila importation sa Strait of Hormuz sa bisan pa dugang nga balayran.
Samtang ang United States namahog sa Iran nga buksan dayon sini ang Hormuz Strait, otherwise, girahon na gid lang, upod ang Israel, sing tuod-tuod ang Iran, karon pa nga wala gid sila sing nahisugtan nga mutually acceptable nga kondisyones. Kag tubtub na gid lang seguro kon sin-o gid ang magyaub (surrender), nga ginakakulbaan sang madamo kay makapalawak pa ini sang gyera sa Middle East.
***
Karon gani, nagapangita na ang Filipinas kon diin pa makakuha sang suplay sang oil.
Fortunately, madamo man ang mapalapitan naton bangod wala kita sing kontra nga pungsod, tungod sang aton national peace policy.
Ang aton Konstitusyion nagasiling: “The Philippines renounces war as an instrument of national policy, adopts the generally accepted principles of international law as part of the law of the land and adheres to the policy of peace, equally, justice, freedom, cooperation, and amity with all nations.”
Tungod sini, nakapalapit kita sa Rusya agud makig-negosasyon kag makakuha sang crude oil diri. Ang Rusya isa sang largest oil producers sa kalibutan (Top 3) nga may mga 10 ka milyon ka bariles nga gina-produce nga oil kada adlaw. Ga-produce man ini sang natural gas. Ang US, ang top 1 producer, ga-produce sang mga 20 ka milyon bariles kada adlaw.
Fortunately, nakahingagaw ang Filipinas sa pag-import sang mga duha (2) ka milyon ka bariles sang crude oil bag-o ang escalation sang US-Israel vs Iran war sadtong Pebrero 28, paagi sa Petron Corporation on consignment sa Rusya nga ma-refine sini sa lain-lain nga produkto sang oil. Ang masunod ugaling nga delivery na-cancel sang gin-deklarar na sang Iran ang pagsarado sang Strait of Hormuz sadtong Marso 7, 2026.
Nonetheless, nakakuha man kita sang 700,000 bariles halin sa Rusya sadtong Marso 26 sa liwan nga alagyan sangsa Hormuz Strait. Kag, hopefully sang dugang pa gid halin sa Rusya kag iban pa nga sources, katulad sang India kag South American oil-producing countries./PN
