MADAMO ang nagpabutyag, lakip si Presidente Marcos Jr., sang pagdayaw sa daku nga rolyo sang 4.75 km. nga Jaro Floodway sa pagsalo sang tanan nga tubig-baha halin sa mga kabanwahanan nga gindala sang Bagyo Tino sadtong Nobyembre 4.
Tungod sini, naluwas sa mapintas nga pagbinaha ang madamo nga mga pumuluyo sa Siyudad sang Iloilo. Kag kon may nabahaan gid man, apat (4) lang sa 180 ka barangay – sing manabaw man lang – nga dala sang sobra 200 ka milimetro nga ulan nga ginbubu sang Bagyo Tino sa mapatag (flatlands) nga bahin sang siyudad.
Kag, salamat man sa Diyos nga wala gid sing napatay sa mga pumuluyo sa kon ano man nga panghalit nga ginhimo sang Bagyo Tino.
Luyag na gani himuon ni PBBM ang Jaro Floodway nga modelo sang matukod pa nga flood control projects sa pungsod.
Samtang, ang Cebu nga, kasubong sang Syudad sang Iloilo, nasentruhan man sang Bagyo Tino natam-an gid sa pag-awas sang ila multi-bilyon nga mga flood control project nga gintukod sa apat (4) ka major rivers dira sa balor nga PhP17.44 ka Bilyon.
Ginkilala ini nga hitabo sang gobernador sang Cebu nga “the worst flashflood caused by a typhoon” sa kasaysayan sang probinsya.
Sobra 150 ang napatay diri, laban sa pagkalumos sa tubig-baha nga nag-lab-ot sa pitu (7) ka tapak ang kadalom sa madamo nga lugar, kag nag-displace sang linibo ka pumuluyo nga nakaluwas.
***
Ang pamangkot: ”Paano natabo ang kasubong kasubo nga hitabo sa sobra ka mahal nga flood control projects (PhP17.44-B) dira sa Cebu, samtang nangin madinalag-on ang 4.75 km. nga Jaro Flooway nga gingastuhan lang sang PhP5 ka Bilyon?”
Well, sa lakat sang mga akusasyon karon batok sa korapsyon sa pagtukod sang linibo ka mga flood control project sa pungsod, indi na kita seguro mamangkot pa sa mga pumuluyo kon ano ang rason.
Ang buot bala silingon sini nga ang Jaro Floodway natukod nga wala korapsyon kag natigayon lang tungod sa “honest engineering works” nga wala sing ginbaldog nga pondo kag ginlapas nga work ethics nga ga-resulta sa substandard projects?
Sunu sa report sang DPWH mismo, ang Jaro Floodway gintukod nga yara sa pensar ang critical development sang Siyudad sang Iloilo bilang Economic Hub sang Western Visayas.
In fact, ginkilala ni anay Presidente Gloria Arroyo (2001-2010) ang Jaro Floodway nga isa ka “life-saving project” nga napamatud-an sa tion sang mapintas nga Bagyo Tino.
Gapati man sadto si Arroyo sang daku nga rolyo sang Jaro Floodway sa pagpasanyog sang overall economic development sang Western Visayas, nga makita karon sa siyudad.
***
Ang wake-up call agud aksyunan ang problema sang pagbinaha sa Siyudad sang Iloilo ginpanawagan na sadtong Hulyo 1994 pa, sang gin-igu ang siyudad sang sige-sige nga pag-ulan nga nagpalubog sa tubig-baha sang madamo nga lugar sa siyudad, kun diin ang mayor nga igu amo ang mga pumuluyo malapit sa Jaro River.
Sadtong 1998 liwat gin-igu sang pagbinaha ang siyudad, nga tubtub sang 2001 ang naapektuhan naglab-ot sa 119,028 ka panimalay sa sunod-sunod nga anom (6) ka beses nga pagbinaha.
Gani, sadtong 1998 mismo ginduso na sang mga opisyales lokal, business groups, kag mga pumuluyo agud padasigon na ang pagtukod sang Jaro Floodway ng ginaunat-unat pa sugod sadtong 1999 tungod sa isyu sang economic benefits sang proyekto.
Ugaling, napadasig na ang trabaho sa proyekto tubtub natapos ini sadtong 2011 pagkatapos nga iguon ang siyudad sang Bagyo Frank sadtong Hunyo 2008, nga naglublob sa baha sang halos 80 porsyento gid sang siyudad.
Ang 4.75-kilometer nga floodway gin-design agud ilikaw ang runoff flow halin sa Aganan kag Tigum Rivers liw-as sa Jaro River sa bag-o nga alagyan (floodway) pakadto sa Iloilo Strait.
Sadtong 2000 kag 2001-2016 Senate President na ang Ilonggo Senator nga si FranklinDrilon nga tungod sini ginpanguhan na sini ang mga lokal nga mga opisyales sa pag-lobby kag coordinate sa gobyerno nasyonal agud matigayon ining proyekto sa paggasto sang gobyerno nasyonal kag sang pagpamuno sang DPWH.
Si anay Mayor Treñas ang may mas malawig nga panahon sa pag-coordinate sa DPWH sang problem sang pagtukod sang Jaro Floodway, lakip ang pagpatuman sang maintenance sini sunu sa nahisugtan sa DPWH.
Meyor na siya sadtong 1992 kag sang 2001-2010, kag kongresista pa sadtong 2010-2019. Bag-o sini, nangin myembro man siya sang City Council sadtong1986-1992.
Naabtan man ang pag-ubra sang Jaro Floodway ni anay Mayor Mansueto Malabor nga nangin meyor sadtong 1992-2001. Subong man ni anay Mayor Jed Parick Mabilog sadtong 2010-2017.
***
Ginpatuman ang pagtukod sang Jaro Floodway in partnership sa mga masaligan nga mga foreign partners, nga makahatag sang bagay nga pondo, bagay nga kinaalam kag experyensya, kag may reputasyon sang honest work.
Gin-finance ini sang Japan Bank for International Cooperation (JICA), nga ka-partner ang China International Water & Electric Corp. (Phase 1), kag sa Phase 2 sang Hanjin Heavy Industries Co. Ltd. (Korea), kag Construction Supervision: CTI Engineering International Co., Ltd. (Japan) tubtub matapos sadtong 2011.
Segurado nga indi gid malimtan namon nga mga pumuluyo ang inyo nabulig sa pagtukod sang Jaro Floodway.
Kag salamat, on behalf sang mga pumuluyo nga nakabenepisyo direkta sa Jaro Floodway, labi na sa tion sang pagtodo ulan sa siyudad, kag sa amot sini sa pagpasanyog sang ekonomiya sang siyudad./PN
