NO FILTER

[av_one_full first min_height=” vertical_alignment=” space=” custom_margin=” margin=’0px’ padding=’0px’ border=” border_color=” radius=’0px’ background_color=” src=” background_position=’top left’ background_repeat=’no-repeat’ animation=”]

[av_heading tag=’h3′ padding=’10’ heading=’Sa pagbagting sang lingganay’ color=” style=’blockquote modern-quote’ custom_font=” size=” subheading_active=’subheading_below’ subheading_size=’15’ custom_class=”]
BY RHICK LARS VLADIMER ALBAY
[/av_heading]

[av_textblock size=” font_color=’custom’ color=’#0a0a0a’]
Saturday, January 28, 2017
[/av_textblock]

[av_textblock size=” font_color=’custom’ color=’#0a0a0a’]

RECENT conversations with a few notable writers based in Iloilo, particularly Palanca Hall of Famer and University of the Philippines Visayas professor emeritus Dr. Leoncio Deriada, have shown me the need to write in our native tongue.

While, I admit, it remains difficult for me to write in Hiligaynon, as our household language is a scattered pidgin with smatterings of Capisnon, Bisaya and Filipino, I’m compelling myself to write in my mother tongue more.

The article below, on the destruction an earthquake brought to the heritage churches of Bohol and Cebu in 2013, first published by Central Echo of the Central Philippine University, was one of my first forays into writing in Hiligaynon. I haven’t written much in our local language since. Here’s to hopefully changing that this year.

***

Kada Domingo, ginaganyat sang bagting ka mga lingganay ang libo-libo ka mga diboto nga magdagsa kag magsaulog sang misa sa nagkalainlain nga mga simbahan diri sa atun pungsod. Ini parti na sang kultura natun nga mga Pilipino, ang pag-alingawngaw sang tunog ka mga tanso nga kampanilya, nagatawag sa ila mga parokyano nga magtipon para sa isa naman ka mahamungayaon nga Domingo.

Sa simbahan sang Loboc, isa sa pinakamasanyog kag pinakatigulang nga parokya sa Bohol, ang ila kampanaryo ginhungod nga imbes sa luyo sang simbahan ipatindog, ini gin bulag sa simbahan. Ini gintukod sa tabok sang simbahan, mas malapit sa suba sang ila banwa.

Ang rason sini, suno sa mga Boholano, nga sa kada pagbagting sang lingganay, ang iya tunog gina-anod ka suba upod sa daludo sang tubig. Amo ini ngaa biskan ang mga malayo nga mga baranggay sa bukid nga ginaagyan sang suba sang Loboc, malab-ot pa gihapon sang tunog sang kampanilya nga nagapanawagan sa mga tawo para magsaulog sang misa.

Apang sang nagligad nga mga semana, ang bilog nga pungsod ginkibot sang mga makahalanusbo nga balita nahanungod sa mga simbahan sa Bohol, iban sobra tres syentos na ka tuig nga nagatindog, nga hinali lang nga gingpaluhod kag gintumba sang isa ka mabaskug nga linog.

Kaupod sa mga simbahan nga nagkalaguba amo ang iya sang Loboc kag ang iya bantog nga kampanaryo. Narumpag ang atop ka ganhaan sang simbahan, gingtunga nga daw ginbis-ak lang nga puno sang kahoy, ka gang masubo nga basi hindi na gid mabalik sa daan sini nga porma ukon dagway. Ang kampanaryo nga yara malapit sa suba nawasdak man sang makusog nga pagtay-og.

Kinyentos ka mga utod naton nga Boholano kag Cebuano ang ginpang bawian sang kabuhi, ang ila mga lawas gin-angkon liwat ka duta. Madamo nga mga infrastraktura kag propyedad ang nagkalaguba. Bisan mga kalsada kag taytay wala gid ginpatawad. Madamo naman ang nag-alabot nga bulig, pero biskan ano ka paninguha para masalbar ang mga simbahan nga nagkalatiphag kasubong sang bato nga nangin yab-ok, daw mabudlay na gid nga matukod pa sila liwat kasubong sang orihinal nila nga porma.

Ang mga simbahan sang Loboc kag Baclayon sa Bohol, kag ang Basilica de Santo Niño sa Cebu, pila lang sang mga lugar nga matahum nga bisitahan sang mga turista. Daw indi ako makapati nga sang nagligad lang nga bulan, sang Setyembre, sa una nga kahigayunan nga pagkadto ko sa Bohol kag Cebu, nahatagan ako sang tinion nga makita kag mabisita ang mga maragtason nga mga simbahan nga ini.

Pero ang mga henerasyon nga nagasunod sa akon, sa aton tanan, basi hindi na mahatagan sang kapareho nga kahigayunan. Ang abo indi na mahulma liwat para makahuman sang pondasyon ka simbahan, ang ini amat-amaton nalang dal-on ka hangin tubtob nga madayunan na nga madula.

Apang ang balatyagon sang mga Pilipino indi madali malupig. Isa lang ka semana pagkatapos sang makusog nga linog nga nagguba sang ila simbahan wala man ang ila kampanaryo nga nagatawag kag naga-agda sa ila para maghiliusa, ang mga parokyano sang Loboc Church naghiwat sang misa sa plaza sa luyo sang narumpag nila nga simbahan, gapakita nga mabaskog ang ila pagtuo, kag indi maguba sang linog, biskan wala na ang ila balay alampuanan.

Pila man ka aftershock ang nagluntad samtang ginasaulog ang ila misa, pero nagpadayon sila sa pagkanta kag pagpangamuyo, kay nahibalu-an nila nga ang Ginoo nagabantay sa ila, kag indi Sya magpasugot nga mahalitan ukon mapukan sila.

Ang ini nga publikasyon nagpakamaayo nga indi na magimprinta ka laragway sang mga sini nga simbahan sa nagkalain-lain nga estado sang pagkaguba. Nakita na ini tanan sa telebisyon kag internet, kag daw indi na kita makasarang sang dugang pa gid nga kasubo sa kada tinion nga makita naton ang mga makahalanusbo nga laragway sang inagyan sang linog.

Indi kita maluyag magsulit-sulit panumdom sang trahedya nga natabo sa Bohol kag Cebu, kundi maluyag kita magdumdom, magsaulog kag mag-apresyar sa kaanyag sang mga maragtason nga simbahan nga ginakabig hiyas sang aton masanyog nga kultura, apang ginbawi sang linog sa aton; maghanduraw sining mga obra maestra nga indi man mapatindog pa liwat pero magabilin sang ila marka sa aton kasaysayan kag panghunahuna./PN

[/av_textblock]

[/av_one_full]