MAS MADUMDUMAN naton ang nabasahan sa pahayagan, sa libro, ukon diin man nakasulat sangsa kon sin-o ang tagsulat sini.
Ina tungod mas interesado kita sa kon ano ang mabulig sining mga sinulatan sa aton kabuhi kag pagpangabuhi sangsa kilalahon ang tagsulat.
Kasubong sang ihibalo kag kinaalam nga importante mahibal-an naton, ang pwede makalingaw sa aton, ukon ang ano pa nga makapukaw sang balatyagon – katulad sang matuod nga pagpakig-abyan, paghigugma, kag bisan pa ang kahaladlukan nga mga istorya kag crime stories kon diin makatuon man kita kon paano makalikaw sa katulad nga kalainan kag kapahamakan.
Kon maupod gid man sa pagdumdum ang tagsulat sa iya sinulatan ina tungod nagaasoy ini sang kabuhi mismo sang tagsulat. Ukon tungod popular gid man siya nga makabulig pa gani hatag interes sa iya sinulatan, katulad sang Noli Me Tangere kag El Filibusterismo sang aton national hero nga si Dr. Jose P. Rizal, labi na gid kay ginatun-an pa gani ining iya mga libro sa mga eskwelahan.
In other words, balewala sa mga manunulat nga makilala gid sila kay mas importante sa ila nga ang ila sinulatan mabasa, labi na gid kon nagadala ini sing kaayuhan sa sosyedad.
Tungod ugaling sa pagka-mabungahon sang ila sinulatan sa pagpasanyog sang aton pagka-Filipino, labi na gid ang mas nakaangat sa paghatag sing kaayuhan sa aton sosyedad, obligasyon naton nga indi lang ihatag sa ila ang aton pagpasalamat kundi ang pagpadungog pa sa ila.
Indi lang sang aton gobyerno kundi sang pribado man nga mga grupo (NGO) agud padayon nila mapasanyog ang ila mabungahon nga ginahimo para sa kaayuhan sang ila kasubong nga Filipino upod sa Hilway kag Diyosnon nga mga kapungsuran.
Partikular sa pagpasanyog sang aton mother tongue sa rehiyon nga Hiligaynon, madamo man gani sa mga Ilonggo ang nakabaton sining pagpasalamat kag pagpadungog.
Ining pagkilala sa ila ginahimo sang UMPIL (Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas), Palanca Hall of Fame, Philippine conferment sang Order of National Artists (Orden ng Gawad Pambansang Alagad ng Sining) for Arts and Letters.
May isa pa ka padungog sa “outstanding Filipinos” nga nahibal-an naton – ang Metro Bank Foundation recognition and award for Outstanding Filipinos.
Sori, pero wala kita ugaling nahibal-an nga manunulat nga nakabaton sang Metro Bank Foundation award tungod sa iya pinasahe kag mabungahon nga mga sinulatan. Kon may ara, ang kalantip lang niya seguro sa pagtudlo kag indi ang mapadunggan siya sa pinasahe niya nga mga sinulatan. Ina tungod kay limitado lang ang award sini sa “academe, military and police officers”.
***
HILIGAYNON FIRSTS/NOTABLE WRITINGS
(Source: Wikipedia kag iban pa nga sources)
*Religio Cristiano Apostolica Romana – una nga libro nga nakasulat sing lubos sa Hiligaynon, sa pagsulat ni Mariano Cuartero.
* Ang Babai nga Huaran – ayhan ang una nga modern Hiligaynon play kag and una nga modern play sa kabug-usan sang Philippine language, sa pagsulat ni Cornelio Hilado sadtong 1878 ukon 1894.
* Quinabuhi kag Pasion ni Hesukristo nga Aton Ginoo (1884) – sa pagsulat ni Mariano Perfecto.
* Ang Mutia nga Matin-aw (1894) – a play sa pagsulat ni Eriberto Gumban.
* Ang Capitan (1903) – una nga Hiligaynon zarzuela, sa pagsulat ni Valente “Valentin” Cristobal kag pag-compose niJuan Paterno.
* Ang Nagahigugma sa Iya Duta (1906) – ang una nga Hiligaynon zarzuela nga ginsulat sadtong 1899, nga ang libretto iya ni Salvador Ciocon.
* Benjamin (1907) – una nga Hiligaynon novel, sa pagsulat ni Angel Magahum Sr. sadtong 1894.
* Iloilo ang Banwa Ko, gin-compose ni Angel Magahum Sr. (1867-1931).
* Nating (1908) – isa ka zarzuela sa pagsulat ni Valentín Cristóbal, nga gin-compose ni Teodoro Gallego.
* Sa Dalagang Ilong-Ilonganon (1926) – binalabay ni Flavio Zaragoza y Cano sang Cabatuan, Iloilo, ang Batharing Mamalaybay (Prince of Poets) sa iya pagdaug sa first major poetry competition sa binalaybay (poetry) sadtong Mayo 2, 1926 sponsored sang Makinaugalingon Printing Press founded by Rosendo Mejica sadtong 1913.
* Halad kay Rizal – binalaybay ni Delfin Gumban sang Pavia, Iloilo, ang Batharing Mamalaybay, sa iya pagdaug sadtong Disyembre 30, 1926 sa poetry competition nga ginsakdag man ni Rosendo Mejica.
* Mga Hinugpong nga Malip-ut nga Sugilanon (1935) – isa ka anthology sang short stories ni Angel Magahum Sr.
* “De Mactan a Tirad” (1940) – binalaybay ni Flavio Zaragoza y Cano.
* Margosatubig: Maragtas ni Salagunting (1946) – nobela ni Ramon Muzones Sr., founder kag una nga presidente sang Sumakwelan Iloilo sadtong 1948.
* Juanita Cruz (1968) – nobela ni Magdalena Jalandoni, prolific writer, novelist, feminist, born in Jaro, Iloilo City.
* Sa Taguangkan Sang Duta (2002), Palanca Hall of Fame first prize short story ni Alice Tan Gonzales.
* “Esperanza” (2003), Palanca first prize short story ni Alice Tan Gonzales.
* “Lanton” (2012), Palanca first prize short story ni Alice Tan Gonzales. (My kasugpon)/PN
