YARI naman sa aton ang panahon sang Habagat (southwest monsoon) sa bulan sang Hunyo tubtub Agosto, nga sa kinaandan nagadala sang maulanon nga panahon.
Tagtalanom naman ini sang mga food crops, labi na sang humay (unmilled rice) kag sang mais, nga ginakahaw-an naton ugaling nga mahalitan sang dala man sini nga mga bagyo, labi na samtang alanihon pa lang.
Problema pa ugaling kay dunganan ini sang El Niño nga likely mangin “very strong”, ukon Super El Niño, sa pagsaka sang kainiton sing at least duha ka degree Centigrade (2oC) sa pag-abot, sunu sa Pag-asa, sang Oktubre tubtub Disyembre sining tuig 2026.
Magadala ini sang pagbulos-bulos sang mabaskug nga pag-inulan kag tagtuyot (drought). Wala pa kita nalipat sang pagpanghalit sang Super El Niño nga natabo sadtong 2015-16 kag sang pagsundanay sang El Niño kag La Niña sadtong 2023-2024.
Sang Abril 2016, ang Philippine Department of Agriculture, nag-estimate sang total damages sangSuper El Niño sa pananom (crops) sa tunga-tunga sang Pebrero 2015 kag Marso 2016 tubtub sa mga PhP10 Billion.
Tungod sini, nanikasug gid ang gobyerno sa pagpakumpleto kag pagtukod sing bag-o nga mga flood control projects sa pagpungko na ni PBBM sa poder sadtong 2022. Gin-anunsyo gid gani niya ini sa iya ika-3 ka SONA sadtong Hulyo 2024.
Mga 5,500 ini ka mga ‘life-saving infrastructure” nga galakip sang mga major flood control projects upod sa mga dikes, revetments, dams, kag spillways. Gabalor ining mga proyekto sang mga P1.9 trillion.
Apang, sadtong Hulyo 28, 2025, nag-abot kay PBBM ang report nga 31 ka tawo ang napatay bangod sang Bagyo Crising, Dante kag Emong sa una nga binulan sang 2025.
Gin-report man nga 6,276,280 ka tawo, ukon 1,751,776 ka pamilya, sa pungsod ang naapektuhan sang malapad kag madalom nga pagbinaha.
Ang rason: “Ineffective” nga mga flood control projects nga bunga sang pangurakot (kickbacks) sa pondo sining mga proyekto mismo sang mga opisyal sang gobyerno upod sa indi makabalibad kag sungayan man nga private contractors.
Sunu kay Senador ErwinTulfo, “Sang wala pa ma-implement ang mga proyekto, ang mga contractor ginapangayuan na sang 20-25% nga komisyon sang mga politiko (kongresista kag senador) kag iban pa nga opisyales sa pagpanguna sang DPWH officials. Ina ang rason kon nga substandard ukon ghost projects ang mga ini. Sa kada level halin sa district engineers tubtub sa mga undersecretaries, may dugang pa nga cuts tubtub 30-40% sang balor sang proyeko ang nabilin na gid lang.”
Gani, sadtong adlaw mismo sang Hulyo 28, 2025, sa iya ika-4 nga SONA, ginpakamalaut ni Marcos ining opisyales sang gobyerno kag mga private contractors nga nangin partners-in–crime nila. Kag ginpa-imbestigar gid ini ni PBBM sa Independent Committee on Infrastructure (ICI) upod sa Ombudsman tubtub ma-paylan sang mga kaso sa Sandiganbayan ang may kahilabtanan.
Nadiskubrihan sang Senate Blue RibbonCommittee, sa idalom ni Senador Panfilo Lacson, nga mga 421 gid ka mga projects mga “ghost”, ukon wala naga-existir kay samtang na-report nga “completed” wala gid ga-existir gali ang mga ini ukon wala pa matapos ang mga ini. Ang iban substandard, ukon wala gasantu sa plano, materyal kag pagpatuman.
Samtang, nagaatubang naman kita sa malain nga panahon sang Habagat kag El Niño nga basi mangin isa pa ka Super El Niño pakadto sa katapusan sang tuig 2026. Nga makapakibit abaga lang seguro sa mga wala konsyensya nga mga kickbacker kay daw wala lang sa ila ang madangtan sang mga pumuluyo sa kalamidad, nga matuga pa sang gapabilin nga ghost kag substandard nga flood control projects.
Meantime, luyag kita gihapon maglaum nga ining aton ginapaabot nga El Niño indi mangin as disastrous katulad sa nagligad nga 2015-2016 kag 2023-24 nga El Niño.
Maglaum lang kita, sunu sa Pag-asa, nga mapatahaw ining El Niño kag matambagan sang favorable nga local weather patterns sa pagbaylo-baylo sang temperature, precipitation, wind kag air pressure.
Meantime, sa nasiling ta na, indi pa kita makasalig sa aton mga flood control projects, nga madamo sini mga ghost kag substandard nga kinahanglan matukod pa ukon ma-repair.
Mayor na gid lang anay nga kinahanglanon naton amo ang magpaamulya sa evacuation centers kag magbaton sang bulig para makalikaw sa disgrasya kag para sa kinahanglanon sang aton ikaayong lawas halin sa gobyerno kag mga mabuligon nga mga NGOs.
Kag kon alang-alang gid, may baroto ukon balsa kita nga magamit agud makapalagyo sa baha./PN
