SA NAGAKATABU subong, nagasulod sa aton paminsaron kon bala ginhungod sang gobyerno nga paantuson ang tawo kag ipatilaw ang mapait nga sitwasyon, ipabatyag ang masubo nga kahimtangan antes hatagan sang angay nga solusyon.
Kon ang katungdanan sang gobyerno amo ang paghatag sang serbisyo, para sa kaayuhan sang iya nasakupan, para sa maayo nga kabuhi kag matawhay nga pagpangabuhi, ngaa madamo sa gihapon ang nagaantus?
Tagsa ka tawo nagalukdo sang ila balakhuon, nagahimakas nga magataklad sa latid sang kapigaduhon agud sa matag-adlaw mapabilin nga buhi kag mapag-on.
Nagapamangkot kita kon sadista ang gobyerno, tungod madamo sang paslaw sa ginahatag nga serbisyo. Madamo sang pasalig nga wala sang katumanan. Madamo sang nagaantus sa ila kahimtangan.
Mabudlay bala mangita sang solsuyon? Ukon, mas mahapos bala ang maghatag sang rasyon?
Kinahanglan gid bala sang pumuluyo nga maglumos-lumos sa baha antes ihatag ang solusyon nga madugay na nga nayab-ukan sa ibabaw sang lamesa apang indi nangin prayoridad tungod wala pa sang kalamidad?
Ginahulat anay nga mag-antus ang pumuluyo antes bukaron ang libro sang solusyon. Kinahanglan anay nga may magsaramihay antes balikdon ang nabalay nga plano para sa kasulhay sang pagpangabuhi sang tawo.
Ngaa indi mapatuman sing husto ang mga ginpasad nga plano? Ngaa gina-utay-utay ang paghatag sang solusyon?
Madamo sang kwarta ang gobyerno, may kapasidad para sa pagtukod sang dalagku nga proyekto nga makasolbar sa problema nga ginaagunto.
Lantawa ang flood control sa Jaro. Masangkad kag tuman ka kapable sa pag-akomodar sang tuman ka damo nga bulyada sang tubig-ulan gikan sa kabukiran.
Dapat ipatuman ang mga proyekto nga seryoso, indi utay-utay ukon hawot-hawot nga daw nagakahangilin sa paggasto, kon ang tuyo kaayuhan para sa tawo.
Hulaton anay nga may mahalitan. Isipon ang mga naapektuha. Rasyunan sang ayuda. Diri ginapabatyag sang gobyerno ang iya kabalaka. Diri ginapakita sang gobyerno ang iya pag-ulikid.
Paantuson kag pakalmahon. Ibutang sa peligro kag salbaron.
Dapat mauntat na ang siklo sang pagpatumbaya, kaluoy kag ayuda. Pabay-an ang pumuluyo sa pag-antus sa ila sitwasyon, kaluy-an kon maagyan na sang kalamidad, kag hatagan sang ayuda agud ipabatyag nga may gobyerno nga naga-ulikid sa ila.
Huo, katungdanan sang gobyerno nga buligan ang nahalitan sang kalamidad. Apang, katungdanan man sang gobyerno nga ipahilayo sila sa katalagman.
Dapat una nga ipatuman ang mga proyekto kag serbisyo nga nagabutang sa mga pumuluyo sa maayo nga sitwasyon, malayo sa peligro kag huol sang kalamidad.
Sa nagakatabu, una nga maantus ang pumuluyo kag pasundan sang ayuda kon nagasaramihay na.
Matuod nga indi mapunggan ang kalamidad. Apang, ano ang pulos sang mga plano kag mga desinyo sang proyekto kon wala ginapatuman nga ang katuyuan sina lunsay para sa kaayuhan sang pumuluyo.
Ang tuyo sang mga plano kag proyekto nga mahagan-hagan ang halit nga matuga sang kalamidad, malikawan nga mabutang sa katalagman ang madamo nga pumuliyo.
Apang, naanad na kita. Mas mahapos mamutos sang bugas kag de-latas kag magpa-piktyur samtang nagapanagtag.
Kon magtukod sang mabakod nga proyekto, kon mangin maayo ang kahimtangan sang tanan nga tawo, kon wala sang mahul-an sa tion sang kalamidad, kay sin-o pa sila managtag sang ayuda?
Ngaa indi pagseryosuhon ang paghatag sang kongkreto nga solsuyon? Dapat bala nga mangin palpak agud ipaobra liwat? Agud liwat nga pondohan? Agud liwat nga may gan-iton ang mga maasab?
Kanugon sang mga datus nga ginahungit sa mga local government unit gikan sa mga natungdan nga ahensya sang gobyerno agud nga makaplano, makapanigana, makalikaw sa kalamidad kag trahedya.
Ginatulok lang nila ang datus tuhoy sa flood-prone barangays, landslide-prone barangays, kadamuon sang bagyo nga lauman nga magalabay, kadamulon sang ulan kag kadamuon sang tubig-ulan nga magatupa, kabaskog sang hangin nga magahuyop, kasingkal sang init, posibilidad sang linog, alagyan sang bombero sa mga masiot nga barangay, kag komprehensibo nga plano para sa mga ipatindog nga istruktura.
Yara ang plano, wala ginapatuman. Yara ang datus, wala ginatu-an.
Lantawon anay ang epekto sang kalamidad, pamatian ang yamo, batyagon ang pag-antus kag hatagan sang rasyon bilang tanda sang pagkabalaka.
Hungod bala nga ginapaantus? Hungod bala nga ginatulod sa makahalanusbo nga sitwasyon antes batakon kag alay-ayon?
Ini bala ang sahi sang pag-ulikid nga dapat naton maaguman? Ukon basi tungod lang sa nagadumala nga wala sang ginabatyag nga kabalaka?
Kabay pa nga mangin mapinalanggaon, may kabalaka, naga-ulikid kag indi mangin sadista ang gobyerno sa iya mga pumuluyo. (bertladera@gmail.com/PN)
