ISA SANG napabantog nga ambahanon ni OPM Diva Celeste Legaspi ang “Pipit”, nga ginsulat kag gin-compose ni Levi Celerio.
Pipit ang tawag sa tagalog sa gagmay kag “cute” nga mga pispis, nga malakip diri ang Maya nga popular sa aton kaumhan.
Guban-guban ining mga Maya kon magdapo agud magpanginaon sang alanihon nga humay. Tungod sini, ginakahadlukan gid ini sang mga mangunguma sa tion sang ila pagsalakay sa kaumhan. Kag ang tanan lang ang ila ginahimo agud matambagan ang mga ini.
Katulad sang pagpanakop sa ila gamit ang lambat kag ang pagtabog sa ila paagi sa pagpalibot sa humayan sang lubid nga may nagaangot nga daw pamaypay nga gawiri-wiri kon huypon sang hangin nga gapahadlok sa ila.
Nonetheless, ginakawilihan sang mga kabataan nga dakpon ang mga ini kag luyag pa hawlahon kag ipakabit malapit sa hagdanan agud padayon nga ma-enjoy nila, kag sang ila dumuluaw, ang matagsing nila nga paghinuni nga daw kasubong ni Regine Velasquez samtang ginalab-ot ang putok-putokan sang kataason sang iya tingog.
***
Masami ko man, sadto pa, mabatian ining kanta ni Celeste sa radyo. Kag sang ulihi sa internet na.
Una ko nabatian ining pagkanta ni Celeste sang Pipit sa internet upod ang ABS-CBN Philharmonic Orchestra sa idalom sang baton sang bantogon man nga songwriter kag orchestra conductor nga si Maestro Ryan Cayabyab sa Shangri-La Plaza East Atrium Manila, Philippines sadtong Mayo 13, 2018.
Liwat ko nabatian sa internet ang pagkanta sini ni Celeste sadtong Pebrero 15, 2026 sa Maestro Class Series: Love Letters (Night 1) sa Proscenium Stage sa Rockwell Center Makati Theater.
Matahum pamatian ang gaalungay nga tingog ni Celeste sa pagkanta sini, apang sa pag-usoy naton sang dinalan sang kanta dayon man maupdan naton ini sang kasubo sa nadangtan sang iloy nga Pipit kag sang iya mabilin sa pugad nga nagaisahanon man nga anak (butu).
Sundon bala naton ang dinalan sang kanta nga ini agud lubos mahangpan sang wala pa kahibalo kon ano ang buot naton silingon sa pagsaysay mismo sang kanta nga ini:
May pumukol sa Pipit sa sanga ng isang kahoy,
At nahagip ng bato ang pakpak ng munting ibon,
Dahil sa sakit di na kayang lumipad,
At ang nangyari ay nahulog ngunit biglang bumigkas,
Mamang kay lupit, Ang puso’y mo di na nahabag,
Pag pumanaw ang buhay ko, may isang Pipit na iiyak…
May isang Pipit na iiyak… May isang pipit na iiyak!
***
Makaluluoy man ang ila nadangtan, indi bala?
Ginagamit ining kanta, sa karon, bilang nursery rhyme sa mga kabataan sa ila natural nga pagkawili sa mga “cute” nga mga hayop. Ga-patalupangod man ini sa kabataan kon ano kalain sang pagpamintas sa ila kag kon ano ang dapat nga pagpahalaga ang ipabatyag sa ila.
***
Ining pagpalangga sa mga hayop, labi na ang highly sociable, ginatagaan na karon importansya sang madamo paagi sa ila mas maamligan nga pagtatap sa ila mga pets kag sang mga kasuguan nga gakilala sang Right to Social Welfare sang mga hayop.
Ang mga environmentalists nagakilala sang tatlo ka klase sang mga hayop – ang sociable nga madali mamingaw (lonely) kon wala sang kaupod, ang maluyagon magsolo luas lang sa tion sang mating season, kag ang may suicidal nga pamatasan kon pabay-an ang ila kahalagahan.
Partikular sa pagtatap sa mga hayop nga highly sociable, may kasuguan, por ejemplo, sa Switzweland nga nagapamatok sa pag-hawla ukon pagkulong sing isahanon sang mga sociable nga mga hayop.
Sa iban pa nga mga pungsod sa Uropa, ginapamatukan pa gani bisan may kaupod pa ang hayop apang sa masikip, ukon mapiut nga pagkahimtang nga indi sila gawa makahulag sing hilway.
Lakip sa ginpamatukan sa Switzerland nga ikulong nga isahanon sing madugay-dugay ang guinea pig, parrot, domesticated pet katulad sang ido kag kuring, Cetaceans katulad sang dolphin, whale, kag porpoises.
Ining mga sociable nga mga hayop kinahanglan nga may kaupod (suitable companions) para sa ila “well-being and survival”.
Yari ang pila pa ka mga hayop nga kilala sang kadam-an naton nga maka-experyensya sang kamingaw kag kasubo (loneliness): primates (monkey, chimpanzee, gorilla), kag elepante.
May kasubong man kita diri sa aton pungsod nga mga kasuguan. Wala lang kita sang kaathagan, ugaling, kon paano ini ginapatuman diri sa aton pungsod.
Importante nga matagaan sila sang “appropriate socialization and environmental enrichment” agud maseguro ang ila well-being, sunu sa mga environmentalists.
In fact, “loneliness and emotional isolation” maka-kontribuhir sa seryoso nga health decline – kag even death, siling gani sang isa ka manugbulong sa hayop (veterinarian)./PN
