NAGTUGA sang kontrobersiya ang nag-viral nga video sang depasahero nga jeep sa Pavia People’s Terminal sa Ungka, Pavia nga nagahana nga magabiyahe pauli sa Inca, Lambunao, Iloilo.
Nakita nga nagapamulak sang pasahero ang jeep. Puno ang iya atop, may nagakabit sa likod kag sa kilid. Makabig nga sobra sa doble nga kapasidad ang karga nga pasahero sang natumod nga jeep.
Sa una nga lantaw, mangalawhaw ka sa imo makita. Kwestyunon mo kon husto bala nga sobra sa kapasidad ang pasahero sang jeep. Masiling ka nga may paglapas sa kasuguan.
Korek. Indi dapat ina matabu.
Apang, tungod nga may nag-post sa social media, nakadangat ini sa igtalupangod sang tanan, ilabi na sa ahensya nga natungdan.
Kon padalman ang sitwasyon, posible nga madugay na nga nagakatabu. Posible nga naandan na.
Kon amo sina, ano ang nagatulod sa pasahero nga mapwersa nga magsakay bisan pa nga nakahibalo sila sang risgo nga ila atubangon?
Posible sa una, ginalantaw man sang pasahero, driver kag konduktor ang risgo. Posible, bangud sa naandan na kag sa kadugayon wala sang may natabu, ila ginpadayon tubtob nga may makamulalong nga nanibag-o sa sitwasyon. Ang nag-video posible natingala nga nagapamulak sang pasahero ang jeep. Posible nga wala man siya nakahibalo, sa una nga may nalapas nga kasuguan, kag sa sini lang nga nagtribukaho kag iya nahibaluan nga may salabton ang driver kag konduktor.
Kon paminsaron, dapat ina nga matapna. Apang ang pamangkot, ano ang mga kabangdanan nga nagatulod sa pasahero nga magrisg oagud lamang nga makapauli?
Diri, ginalantaw naton ang “necessity vs legality”. Kon kaisa, kag sa masami, bungol ang pagkinahanglan sa tingog sang kasuguan. Kag ini ang repleksyon sang sini nga panambiton.
Kahibalo sila nga supak sa kasuguan, apang ginasugo sila sang pagkinanglan, nagapapasimpalad lamang nga makapauli sa ila panimalay.
Wala naton ina gina-tolerar. Sa ginasiling gani, “The law may be harsh, but it is the law.” Kag, “No one is above the law.”
Kon may sala, pasabton. Kon may silot, silutan. Apang angay man nga pamatian kon ngaa napilitan sila nga maghakus sa tunok sang kasuguan.
May ginasiling man nga. “Those who have less in life must have more in law.”
Kon lantawon kag timbangon, may diperensya kag problema nga naga-igsister. May dapat solusyunan. May dapat pamatian kag pun-an nga kakulangan.
Ang kasuguan nagaserbe para sa kaayuhan sang pangkadamuan. Gina-amendaran kon supak na sa angay nga katuyuan. Ginaliwat ang patakaran kon indi na bagay para sa tanan.
Sa sini, liwaton ko ang pamangkot, paano makapauli ang tawo kon wala sang masakyan? Maagwanta sila sang arkila sa mas mahal nga bayad sa taxi? Mapilitan sila nga mag-renta sang tuman na ka mahal nga boarding house?
Ang mga pasahero lunsay trabahante kag estudyante. Indi man siguro luyag sang iban nga magab-ihan sa dalan. Indi man siguro tanan may kapasidad sa pagplete sa taxi ukon pagbayad sa renta sa boarding house. Magarisgo ayhan sila kon may ikasarang sila nga ibayad sa taxi ukon boarding house?
Kon mapintas ang kasuguan, mas mahapdi kag mangilo ang dalit sang kapigaduhon.
Matuod, indi rason ang kapigaduhon agud magsupak sa kasuguan.
Apang, kon tun-an kag buylugan sang mga ahensya sang gobyerno kag mga natungdan, may mahimo kita agud maghatag sang alibyo sa sitwasyon kag mapaiway ang risgo nga ginatuga sang sugo sang pagkinahanglan.
Tungod nga may nag-viral nga video, nadumduman naton nga may kasuguan. May manabat nga driver kag konduktor. Gin-usisa ang ila ikasangkol kag kon may angay nga dokumento.
Kon may salabton, sila ang sukton. Kon nagatuman, ang mga ahensya ang ginapasidunggan.
Apang, dapat man nga lisuon ang espiho agud makita man sang mga ahensya sang gobyerno kag sang natungdan nga gobyerno lokal kon may kasaypanan sila sa natabu.
Wala kahibalo ang LGU sa nakatabu sa kabuhi sang iya pumuluyo? Wala nahibaluan ang sitwasyon sang biyahe kon gab-i sang mga salakyan? Wala nahibaluan kon kulang ang kadamuon sang salakyan sa kadamuon sang mga pasahero?
Liwaton ko, kon maathag nga may sala ang driver kag konduktor, sin-o naman ang may lipod nga sala? Manghinaw lang kita ukon usisaon naton ang aton kaugalingon nga yara sa gobyerno kon ano ang aton kakulangan?
Ang mga pasahero indi magrisgo kon may iban nga alternatibo. Ginasulay nila ang peligro tungod ginasugo sila sang pagkinahanglan.
Ang pagsaway may resulta nga umalagi, ang pagbulong sa sitwasyon may alibyo nga maagom.
Dapat mangibabaw ang hustisya kag kasuguan sa sugo sang pagkinahanglan. (bertladera@gmail.com/PN)
