ANG KORAPSYON nagakatabo sa bisan diin nga pungsod, labi na gid sa gobyerno.
Depende sa kahimtangan, mainly sa problema sang ekonomiya, kag kon ano ang ginahimo sang gobyerno, pwede ma-classify ang mga ini halin sa “most safeguarded” tubtub sa “least safeguarded” sa korapsyon.
Sadly, Ika-84 ang Filipinas sa 112 ka mga pungsod nga vulnerable sa korapsyon halin sa No. 1 (most safeguarded) panaog sa 112 (least safeguarded), sunu sa 2025 Global Fraud Index sang verification service firm Sumsub.
Which explains seguro kon ngaa madali matabo ang korapsyon diri sa aton pungsod. In fact, experyensya naton diri ang pila ka dalagku nga mga kaso nga naga-involve pa gani sang pila ka dalagku man nga mga personalidad sa gobyerno, samtang padayon nga wala sing mahimo ang gobyerno agud mapahagan-hagan man lang ini.
About time nga seryosohon na gid sang gobyerno ang pagpahagan-hagan sang korapsyon to a significant extent halin sa bagay nga transparency measures to accountability to an effective independent justice system nga indi mapahog ukon mabakal.
Sa sining mga dalagku nga mga corruption cases, nagapanguna diri ang Harry Stonehill bribery cases sadtong 1962 nga ang nagbaton bribe ginlista gid niya sa iya Blue Book. Nalista diri ang indi magkulang sa 200 nga mga opisyales sa gobyerno, lakip pa ang tatlo ka presidente sang pungsod. Grrrr! Kag basta na lang nadula ang Blue Book kag na-deport lang si Harry Stonehill sa Estados Unidos nga na-outlive pa niya ang tatlo naton ka presidente. A case of lost evidence!
Nadumduman man sang aton mga pumuluyo ang Pork Barrel (PDAF) Scam nga ang mga corruption cases napasaka sadtong 2013, nga kun si Senador Ping Lacson pa isa ka kaso sang “Selective Justice”. Man samtang ang mastermind na-sentensyahan sing 100 ka tuig nga pagka-bilanggo ang iya kasosyo nga senador sa korapsyon na-libre bisan pa mas daku ang kasal-anan sini kay public official ini nga natulinan sang “public trust”.
Kon sa kaso pa sang nangawat nga kabulig sa puluy-an isa ka “qualified theft” nga may mas mabug-at nga penalidad bangod gintugyanan siya sang pagsalig sang iya mga amo sa ila puluy-an.
Kag sang sini gid lang, ang multi-bilyon ka pesos nga anomaliya sa pagtukod sang flood control projects nga sa lugar makabulig sa mga pumuluyo, nangin kabangdanan pa sang bangungot sa ila pangabuhi.
Mga palpak gali ining mga flood project, nga ginahampangan lang sang nagaragasa nga baha nga wala lang nanghalit sang mga pagkabutang kundi sang madamo man nga kabuhi. Kag sa halos kabug-usan gid sang pungsod nga dala sang pila ka bagyo sa una nga binulan sang 2025!
May mga 5,500 nga flood projects ang natukod sa bug-os nga pungsod sugod sadtong 2016, sunu sa pahayag sang DPWH, nga linibo gali ang depektoso tungod sa korapsyon sang pagpatigayon sini sang mga buaya dira sa gobyerno – kongresista, senador, DPWH officials – nga kasosyo ang kasubong man sa pagka-buaya nga mga project contractors, fuera los buenos. Kag indi lang linibo, kundi binilyon ka pesos ang ginpalitog gid sang mga buaya, upod ang mga buwitre nga bisan ang patay ginapamentahan pa.
Ghost project diri kag ghost project didto. Substandard projects diri kag didto. Kickback diri kag didto sa mga gina-endorso nila nga mga proyekto. Iligal nga campaign donations. SOP “commissions” nga PhP10K tubtub P30K sa kada proyekto sa ila distrito. Nadaug nga bidding paagi sa areglo kag gin-kwarta. Etcetera!!!
Tungod sini, indi na kita matingala kon nga luyag na sang mga pamuluyo nga maniguro nga may resulta nga matarong ang mga imbestigasyon sa ila padayon nga hingyo sang People Power, nga ang masunod sini amo ang ginaplano nila sa Nobyembre 30.
Nga daan halos wala aputan ang mga imbestigasyon sang Senate Blue Ribbon Committee kag sang Independent Committee on Infrastructre (ICI), samtang, sa panghuna-huna naton nga mga pumuluyo bastante na ang mga ebidensya agud matum-ok ang ining mga wala huya nga mga korap.
May mga nakasumpa na nga mga testigo, na-corroborate man ini sang pag-aku sang mga natungdan kag ebidensya sang palpak nga mga proyekto nga mismo ang mga pumuluyo ang makatestigo. May na-identify naman nga mga tawo nga dapat manabat (accountable), ti, ano pa ang ginahulat sang Ombudsman kag Sandiganbayan agud maaktuhan na ang mga akusasyon?
Kalokalohon pa anay bala ang mga kaso agud malipat-lipatan? Nga daan may mga suspetso na ang mga pumuluyo sang pagkalokalo sang mga corruption cases batok sa mga daku ulo dira sa gobyerno sandig sa experyensya mismo sang mga pumuluyo sa nagliligad nga mga tinuig. Nga ang madamo dira nahulog na gid lang sa “wara kamaan” nga desisyon.
Gani, tani may mahulugan na sang sentensya ang pila ka akusado bag-o ang Nobyembre 30 agud mapatihan pa ang Hustisya diri sa pungsod./PN
