GOOD to know nga madinalag-on ang bile duct surgery ni Mayor Jerry TreƱas. Gahulat lang sang full recovery. Kag mapadayon na sini ang matahum niya nga mga hilikuton para sa ikasanyog sang siyudad upod si Vice Mayor Jeffrey Ganzon. God speed!!
***
Tapos na ang pag-file sang kandidatura sadtong Oktubre 8 pa kag paabuton na lang naton ang midterm election sa Mayo 2025. Unless, of course, may matabo pa nga substitution sandig sa Comelec guideline.
Amat-amat na gani sa pagbinag-binag ang mga pumuluyo kon sin-o ang ila botohon.
Sa akon bahin, importante nga ang kandidato kilala sa iya kabalaka sa pumuluyo. Makatawo kag maka-Diyos. May ihibalo man sa pwesto nga iya ginadalaganan.
Kon sa legislative position, may bentaha ang abogado, apang indi man wigit ang iban nga mga kandidato kon may mga legal consultants man sila sa ila staff. In fact, sa aton democratic organizations normal lang ang delegation of responsibilities.
Kon bahin sa problema sa ekonomiya may bentaha ang nagadalagan sa executive position (mayor ukon gobernador) nga nakatapos sang kurso nga Economics ukon Business Management, labi na gid kon may experyensya man siya kag iya pamilya sa pagpadalagan sing madinalag-on sang ila negosyo.
Kon wala siya sina ukon may kakulangan siya, apang kilala sa iya pagkabalaka sa problema sa pangabuhi sang mga pumuluyo, okey siya basta may masaligan siya nga mga consultants.
Kon parti sa politikal nga aspeto sang panghimanwa nagapati ako nga āWala sang Demokrasya kon Wala sang Political Oppositionā. Ang kasaysayan sang kalibutan nagapakita kon ano ka piut mangabuhi sa idalom sang autocracy ukon diktadurya. Gani ilakip ko sa akon balota ang pila sini sa ila, labi na gid ang may kaisug kag kabakas sa pagpangapin sa kawsa sang mga pumuluyo sa ila makatawo nga kinamatarong kag sang ila paglaum sa isa ka limpyo kag epektibo nga pang-gobyerno.
***
Ang pabalik-balik nga mahaliton nga pagbinaha-baha sa Netherlands halin pa sa pagpuyo sang mga una nga settlers nga nagluntad sa baybayon sadtong 400 B.C. padayon nga daku nga sakit sa ulo sang mga pumuluyo tubtub sa karon.
Ina tungod kay low-lying ini kag bukas ini sa padayon nga pagsaka sang dagat sa baybayon kag paghanot sang storm surges halin sa North Sea nga gadulot sang pagbinaha-baha sa mga pumuluyo dira.
Daku man ang amot sa pagbinaha-baha sang extensive rainfall nga dala sang extreme weather, may bagyo man ukon wala, upod na ang sobra nga kainiton (temperature) nga nagadala sang heat wave kag tagtuyot (drought) bangod sang Global Warming nga gatuga sang unpredictable Climate Change.
Sunu sa Dutch government website, ang Climate Change nagduso sang world-wide nga kainiton pasaka sa 0.8 degrees Celsius sugod sadtong 1900. Ang pagsaka sang kainiton, ugaling, sa Netherlands naglab-ut gid sa 1.7 degrees Celsius, nga duha ka pilu sang worldās average temperature.
Nangin sobra-sobra ang pag-inulan sa Netherlands. Sunu sa Statstica, nag-ulan diri sang 139 ka adlaw sadtong 2019, nga may sobra sang isa sa tatlo (1/3) sangsa nagligad.
Naglawig man ang heat wave sa tion sang Summer.
Undoubtedly, ang paglawig sang kainiton nagdala man sang health risks sa mga vulnerable nga mga pumuluyo, katulad sang mga tigulang, ang yara sa care institutions, kag mga kabataan.
Fortunately, bangod sang aton ihibalo na sa Climate Change nakapahagan-hagan ini sang kapahamakan nga dala sang extreme weather paagi sa mga disaster-reduction nga mga panghanda sa Netherlands kag iban nga mga pungsod sa masunod nga mga tinuig.
***
Samtang padayon nga nagaantos sang extreme weather ang Netherlands, nag-ibwal man ang Eight Yearās War sadtong katung-anan sang 16th Century.
Sa tion nga ina, nag-alsa (revolt) ang northern Netherlands (United Seven Provinces) kag nagsipak sa southern Netherlands (Spanish Netherlands) halin sa mother Burgundian Netherlands nga sakop sadto sang Spanish Empire.
Nagdaug ang USP kag nagdeklarar dayon sing de facto independence sadtong 1581 nga indi na mabawi sang Spanish Crown.
Pagkatapos sina natawo ang Hapsburg Netherlands (Dutch Republic), nga sinundan sang Batavian Republic tubtub natukod ang Kingdom of Holland nga sang ulihi ginkilala na formally bilang Kingdom of Netherlands, ukon simply Netherlands tungod sang kadaku sang land area (98%) sini ikumparar sa kaupod sini nga constituent island-countries Aruba, Curacao kag Sint Maarten, nga gasalig man lang sang ila foreign policy kag defense sa Netherlands.
Sa karon may 12 ka probinsya kag populasyon nga mga 18 ka milyon (2024 estimate) ang Netherlands.
Sa karon man, isa na ini ka constitutional monarchy nga may democratic kag parliamentary nga pang-gobyerno. Sa ekonomiya, isa ini ka mixed economy, nga nagapatuman sang market economy nga may siginificante nga government regulation. Katapo naman ini sang United Nations Organization. (May Kasugpon)/PN
