[av_one_full first min_height=” vertical_alignment=” space=” custom_margin=” margin=’0px’ padding=’0px’ border=” border_color=” radius=’0px’ background_color=” src=” background_position=’top left’ background_repeat=’no-repeat’ animation=”]
[av_heading heading=’Bastante sa humay ang Guimaras’ tag=’h3′ style=’blockquote modern-quote’ size=” subheading_active=’subheading_below’ subheading_size=’15’ padding=’10’ color=” custom_font=” av-medium-font-size-title=” av-small-font-size-title=” av-mini-font-size-title=” av-medium-font-size=” av-small-font-size=” av-mini-font-size=” admin_preview_bg=”]
Ni Wenceslao “Matt” E. Mateo Jr.
[/av_heading]
[av_textblock size=” font_color=” color=” av-medium-font-size=” av-small-font-size=” av-mini-font-size=” admin_preview_bg=”]
January 30, 2018
[/av_textblock]
[av_textblock size=” font_color=” color=” av-medium-font-size=” av-small-font-size=” av-mini-font-size=” admin_preview_bg=”]
ANG pagdaug sang Hubon Mangunguma sang banwa sang San Lorenzo sining tuig ikaduha na nga pagdaug sang Guimaras sa Kasadyahan. Ang una amo sadtong 2017 sang magdaug ang Tribu Binagtong sa Manggahan sang Buenavista.
Tungod sini, nangin matonog na ang ngalan sang ining gamay nga island-province sa Western Visayas bisan pa gani sa luas sang pungsod.
Wala pa sing 200,000 ang populasyon sang Guimaras kag daku gid lang ini nga bato kon tan-awon sa gwa.
Kon bantog gid man ini, ina tungod sa iya matam-is nga carabao mango, nga makita bisan sa lamesa sang mga dalagkuan sa Estados Unidos kag Britanya. Nadugangan lang ini tungod sa Manggahan Festival kag sang pagdaug sini sa Kasadyahan. Kag indi tungod sang iya mauswagon nga pagpanguma!
-0-0-0-
Nagtuhaw ang Manggahan Festival, nga natuon sa Foundation Day sang Guimaras sadtong Mayo 22, 1992, pagkatapos nga ginkilala ini nga bulag na sa probinsya sang Iloilo. Ang una nga gobernador sini amo si Emily Lopez kag nangin-kongresista pa gani.
In fact, sang nag-entra ini sa rehiyonal nga Kasadyahan Competition sang Iloilo, ang gindala sini nga ngalan sa ila pagpasakop amo ang Tribu Manggahan.
Bisan gani sang pag-tsampyon sang Guimaras sadtong 2017, ang manga (mango) dala gihapon sa ngalan sini nga Hubon Binagtong sa Manggahan.
Namag-uhan ugaling kita sa pagtukod sang Hubon Mangunguma sang San Lorenzo, nga nagdaug sa Kasadyahan 2018.
Wala gid magsulod sa ulo naton nga “ipabugal” sini ang panguma sa Guimaras, labi na gid kon humay ang pagahambalan.
Nagdaku kag sa malawig nga tinuig nga nagpuyo ako sa Guimaras (Sinapsapan, Guimaras), kag sa madamo nga lugar diri nga nakadtuan ko, wala gid mag-sulod sa akon pensar nga ma-uswagon gali ang patubas sang humay diri.
Kon may mga uma ako nga nakita diri, daw indi man lubos makabuhi sa mga pumuluyo diri. Ang nahibal-an ko nga pila ka pumuluyo diri may diutay nga ulumhan, pila ka puno sang lubi, mga patubas nga prutas katulad sang sineguelas kag atis, pero indi ini bastante nga palangabuhian, labi na gid kon bulugasan na ang pagahambalan. Sa masami gani, nagabakal ang mga pumuluyo sang madamo nila nga kinahanglanon sa Iloilo.
Ti, ngaa gid aton ipabugal ang panguma diri paagi sa Hubon Mangunguma?
Kon may ara, sa pensar ko, ang Guimaras bagay lang kag mapuslanon lang ini sa turismo sa iya mga baybayon kag panagatan, suba nga indi man makabunyag gani sa isa ka ulumhan, mga lungib, mga silid-ingon nga tinagu sang kagulangan, hinulugang taktak (waterfalls), lugar para sa kontemplasyon, mga aktibidades nga pisikal katulad sang mountain biking, kag diutay nga patubas sang suha, kasoy, asin kag iban pa nga makabulig diutay sa pangabuhi diri.
Ang matuod gali, nga sang sini ko lang na-diskubrihan, amo nga bisan kabatuhan lang ini tan-awon halin sa Iloilo ukon sa diin man tan-awon sa gwa, bastante gali sa pagpangabuhi ang taga-Guimaras diri, labi na gid kon pagpanguma sang humay ang pagahambalan para sa iya mga pumuluyo nga wala pa 200,000.
Nahibal-an ko ini sang mabalitaan ko ang pagduaw diri sa Guimaras ni Agriculture Secretary Emmanuel Piñol sang sini lang.
Sunu sa istastika diri, ang Guimaras 112.3 percent nga suficiente sa bugas nga patubas halin sa humay kag nagapatubas sang mga 3.3 metric tons kada ektarya.
In other words, indi kinahanglan limitahan diri ang pagkaon sang kan-on sa diin man nga kalan-an, katulad sang ginapanugyan sa pila ka lugar sa pungsod.
Kon may problema sa produksyon sang bugas sa kabilugan, ang dapat nga solusyon, sunu kay Sekrearyo amo ang dugang nga pagpatubas agud malakip ang mga lugar nga ginakulang, indi ang pagutuman ang mga taga-Guimaras samtang gasulobra gani ang ila patubas.
May rason matuod nga ipabugal sang San Lorenzo ang panguma diri paagi sa pagtukod sang Hubon Mangunguma nga tsampyon naton sa Kasadyahan 2018.
Luyag man gani magbulig ni Sekretaryo agud labi pa gid pauswagon ang panguma sang humay diri. Luyag niya doblehon pa gani ang capacidad sini sa pagpatubas sang humay.
Nag-turnover gani siya sang P5.9 ka milyon para sa rice processing center sa Barangay Cabana sa banwa sang San Lorenzo sa pagkilala sang capacidad sining banwa agud magpatubas sing dugang nga humay.
Madamo gid nga salamat Sekretaryo Piñol./PB
[/av_textblock]
[/av_one_full]
