[av_one_full first min_height=” vertical_alignment=” space=” custom_margin=” margin=’0px’ padding=’0px’ border=” border_color=” radius=’0px’ background_color=” src=” background_position=’top left’ background_repeat=’no-repeat’ animation=”]
[av_heading heading=’LABAY MAN AKON ‘ tag=’h3′ style=’blockquote modern-quote’ size=’30’ subheading_active=’subheading_below’ subheading_size=’15’ padding=’10’ color=” custom_font=”]
BY RUNJI ROCIO JAMOLO
[/av_heading]
[av_textblock size=” font_color=” color=”]
Tuesday, October 31, 2017
[/av_textblock]
[av_textblock size=’18’ font_color=” color=”]
HANDA na bala ang Kristianong Filipinhon sa pagbaton sang cremation nga isa ka option sa paglubong sang patay? Naukayan naman ini nga isyu bangud tigkalalag na naman.
Sa paggutok sang mga patyo, labi na ang pampubliko, ginapakamaayo sang mga himata ang option nga cremation apang may iban (dako pa nga mayoriya) ang nagapakamaayo sang namat-an nga tradisyon.
Lauman na gid man ang paggutok sang mga pampubliko nga patyo bangud pilit ginabaton ang mga patay sobra sang sa carrying capacity sini. Ang mga patyo nga ginadumala sa mga local government units ukon sang simbahan may sobra sa sitenta (70) ka tuig na nga ginpahatamtang. Gani bisan ano pa ka sangkad, na-maximize na ang igkasarang sang mga ini sa paglipas sang panahon. Bilang remedyo, ginapakalkal ang mga tul-an sang mga minatay agud buslan sang bag-o nga mga inuglubong.
Ginapakamaayo sang tagdumalahan sang patyo ang pagsugpon ukon pagtangkas sang pantyon. Ginatawag nga “condominium” ang nasambit nga practice – indi maayo bangud wala sang mabakod nga structural foundation ang mga nagtinangkas na nga mga pantyon.
Nadumduman ko pa nga natiphag ang condominium section sang isa ka public cemetery sa Iloilo City. Natural nga nagkalaguba ang mga pantyon nga natangkas. Indi matahum tan-awon kay ang yara sa ibabaw nga portion nga naguba amo yadtong bag-o lang gawa nalubong ukon yara pa lang sa nahauna nga phase sang decomposition.
Indi hygienic ang nasambit nga practice, labi na gid sa mga sepulturero nga gintugyanan sa pagkaayo sini ukon natulinan sa pagkalkal sang pantyon para sa masunod nga inuglubong.
Ang cremation nga isa ka option magaliwat o nagaliwat sang aton namat-an. Magluwas nga mas sanitary kag eco-friendly, ang kasubong nga pamaagi indi na kinahanglan pa ang kahoy para sa lungon. Ang iban nga lungon ginagamitan pa sang metal o krystal nga dinag-on (century) kon madunot pa.
Ang cremation isa ka process sa pagsunog sang bangkay agud abo na lang ang mabilin. Ang cremation nga indi health risk kag sarang mahimo nga tapos na sang funeral rites. Apang ang iban mas nagapakamaayo nga derecho na sa crematorium antes sang memorial service.
Bangud nga abo na ang nabilin kag indi bangkay, magabaylo na ang kinaandan nga practice sang paghaya. Wala na sang viewing nga matabo kag pangadian ukon pagamisahan. Indi mahuol. Indi mabug-at kon kuluhon.
May pila ka beses na gid man ako nga natabungan nga memorial service nga “cremains” na lang sa sulod sang “urn” ukon gamay nga jar. Solemn man ang funeral rites. May honoring ukon tribute man nga natabo, sa sulod sang simbahan o sa kapilya sa patyo o memorial park. Ang isa abyan ko nga napatay sa luwas sang pungsod kag bangud mahal ang cost sa pagsaylo sang bangkay, ginpakamaayo sang pamilya nga ipa-cremate kag ginpauli agud malubong sa patyo sang ila banwa. Ang isa pa gid nga nahibaluan ko, napatay sa leukemia. Ballerina kag maanyag nga doktora. Nahalitan gid sang chemotheraphy ang iya katahum gani ginpakamaayo sang pamilya ang pagpa-cremate sa iya kag matahum nga larawan niya upod ang cremains ang nahamtang nga amo ang last nga larawan sa iya sang iya mga pariente kag abyan.
May crematorium na diri sa Iloilo. May private columbarium naman. Hasta subong nagapabilin gihapon nga handum ang pagpahamtang sang crematorium kag columbarium sa syudad sang Iloilo. Suno kay Konsehal Ely Estante, halus magawalo ka tuig na halin sang gin-aprobahan sang Sangguniang Panlungsod ang ordinansa nga magapahamtang sang columbarium sa patyo sang Tanza apang kuarta sa gihapon ang ginapangita.
May mga simbahan nga nagpahamtang man sang columbarium sa ila ugsaran.
Apang ang Vatican nagpahanumdum gid kontra sa pagsabwag sang abo sang napatay sa dagat ukon pagtago sini sa ila balay. Labi nga ginadilian ang pagbahinbhain o pagtagtag sang ashes nga daw kasubong bala nga souvenir.
Ginakabig sang Simbahan Katolika nga sagrado ang tanan may kaangtanan sa kabuhi kag pagkamatay sang tawo gani ang bangkay indi pagkabigon nga material lamang. May iban nga nagapauso sa paghimo sini nga memento, sa mga alahas ukon ano pa man nga ginakatahapan nga matabo sang Vatican. Pero ang mga Filipino nga mayoriya sang populasyon mga Romano Katoliko malayo nga maghimo sang mga katuntuhanan kasubong nga himuon nila nga anting-anting ukon ano pa.
Bisan ginapahanugutan na karon sang Vatican ang cremation, ginatudlo gihapon nga ang tanan nga tawo mabanhaw. Paagi sa paglubong sang lawas sang tumuluo, pagkilala sang dignidad sang tawo nga napatay. Bisan nga valid ang sanitary, economic kag social reasons sang cremation, ang paglubong ukon pagbutang sini sa sagrado nga lugar pagkilala sang dignidad sang napatay. (runjirjamolo@gmail.com/PN)
[/av_textblock]
[/av_one_full]
