IMBIS nga maminsar ang Iloilo City Government kon paano tapnaon ang nagadata nga iligal nga droga, ang pagtuhaw sang mga kinagamo kon gab-i, ang mga masami nga aksidente sa dalan bangud sa madulom nga mga kalye, kag ang masami nga paggutok sa dalan tungod sa madamo sang naga-parking, sang mga sablag nga istruktura kag ambulant vendor, ginapaminsar pa nila kon paano pa gid pabudlayan ang pumuluyo paagi sa pagsukot sa serbisyo nga ila ginatan-ay sa tawo.
Dapat may pahayag kag aksyon ang City Hall sa madata nga problema sa iligal nga droga. Sa kinilo-kilo nga makumpiskar sa mga buy bust operation kag sa ginapasuni sang mga madakpan sa probinsya nga diri sila sa syudad nagakuha sang ila suplay sang iligal nga droga.
Kadamo sang problema sa dalanon nga dapat aturgaron kag angay nga pangitaan sang solusyon.
Apang ang pagkolekta sang parking fee sa rooftop sang Iloilo Central (Tienda Mayor) kag Terminal (Super) markets ang ginapaminsar nga kinahanglanon kuno para sa mentinar kag gasto sa operasyon sang sini nga parking spaces.
Igadeklarar nga no parking zone sa palibot sang merkado tungod may yara man ini sang parking spaces.
Kwarta ang ginateleskopyo sang syudad, kon pila ang maganar, kon sa diin makaganar, kag kon paano ini ganaron.
Luyag sini nga magdaku pa ang iya kita kaangay sa implementasyon sang pay parking systems sa pila ka dalanon sang syudad. Ang kada pag-parking may bayad. Nakatipon sang masobra P8.9 million sang tuig 2024 gikan sang Iloilo City government.
Kada hulag mo sa syudad, halos may yara na sang bayad. Kinahanglan nga may unay ka nga kwarta para may ibayad ka sa kada lisu mo sa dalan.
Ang nakakatabu, tungod may bayad, nagalikaw na dira ang mga naga-park, naghawan ang dalan, apang didto naman sila nagtipyok sa mga dalan nga wala sang balayran.
Tungod sini, ang mga commercial establishment nga ginapanag-iyahan sang mga pribado nga kompaniya ukon pamilya nagpaminsar man nga manukot sa mga naga-usar sang ila espasyo.
Ginalantaw naton nga madamo pa nga mga kaangay sini ang matabu kag ilisipon ukon pililion na lang ang mga lugar sa syudad nga pwede parkingan nga wala sang bayad.
Tungod nga nasuguran na ang pay parking system sa dalanon sang syudad, sa mga commercial center ukon mall, sundan ini sang mga private property kag mga public establishments. Kon libuton mo ang syudad kag sa mga lugar nga masami ginatipunan, halos may bayad na ang kada park sang salakyan.
Ang epekto sa syudad, may maganar sila.
Ang epekto sa pumuluyo, may abagahon sila.
Indi ayhan daw ginatabog naton ang mga nagapadulong sa syudad bangud sa sistema nga bisan diin lang may bayad?
Indi kita malipat nga ang daytime population sang syudad nagadoble kaysa sa iya residente nga 473,728 suno sa 2024 Census.
Ang daytime population nga kabus sa 700,000 ginalakipan sang mga taga-probinsya sang Iloilo kag probinsya sang Guimaras nga mga trabahador, mga estudyante kag mga bisita.
Tungod nga regional center ang syudad, madamo ang nagadulhog diri agud magtransaksyon kag iban pa nga importante nga mga hilikuton.
Ang solusyon indi nga pabug-atan pa sila sang mas damo nga balayran. Dapat alalayan ang mga tawo nga nagadala sang manggad kag oportunidad para sa mga residente sang syudad.
Pagsolbar sa problema paagi sa pagtuman sang polisiya kag pagligwat sang mga sala nga sistema ang dapat paminsaron, indi kon paano sila sukton.
Kon ang tanan takson sa bayad, pyerdi gid ang tumandok sang syudad. Ang mayoriya sang kwarta sa mga bangko, deposito sang mga taga-probinsya, benta sang mga negosyo nga ang nagabakal gikan sa probinsya.
Nasakitan na ang tanan sa mataas nga sukot sa buhis, tanan nga sahi sang buhis, karon sukton pa gid sang mga balayran sa parkingan, wala labot sa mataas nga bili sang mga balaklon.
Buhinan naton ang pagpatuyang sang gasto agud nga indi kita mabudlayan sa pagpangita sang inugbayad. Sa kada balikid naton sang balayran, una naton nga ginatukis ang mga tawo nga sila ang maabaga sa sini nga mga utang.
Sa pagkamatuod, wala man kita diri sang daku nga palangitan-an. Pasalamat ang syudad nga nangin sentro sang negosyo kag komersyo. Nagaganar kita sa ginatan-ay nga serbisyo. Wala man gid kita sang daku nga produksyon. Nagasalig kita sa produkto gikan sa iban nga probinsya.
Kon magpaminsar man ang iban nga LGU nga ang serbisyo nga ginatan-ay sang syudad ila man nga ihatag kag maninguha man sila nga magkompetensya, ano ang maabtan sang syudad sang Iloilo nga nagalukdo sang utang sa bangko?
Makaluluoy ang mga pumuluyo nga masami amo ang naga-abaga kag naga-atubang sa resulta sang desisyon nga ginahimo snag mga nagadumala.
Pumuluyo ang ginapaantus, ang ginapabudlayan. (bertladera@gmail.com/PN)
