PRESKA pa sa aton paminsaron ang mga hitabu sadtong Enero 2 tubtob 5, 2024 sang nagluntad ang malapnagon nga brownout sa bug-os nga Western Visayas.
Hinali nga nag-shut down ang madamo nga coal-fired power plants sadtong Enero 2, 2024. Tungod sini, nagluntad ang ginatawag nga grid isolation ukon ang Panay sub-grid nag-disconnect gikan sa iban pa nga Visayas power network.
Nag-igpat-igpat ang mga suga, gin-rasyon man sadto ang suplay sang kuryente. Madamo ang nagapasilong sa mga mall agud mabugnawan. Madamo ang nagbayad sang renta sa mga hotel agud ila nga matulugan. Madamo sang mga balatianon ang nag-agwanta sa sitwasyon.
May mga larawan man sang mga magpamilya nga nagbitbit sang ila hiligdaan kag ginhumlad sa tunga sang plaza agud nga maaambit man sang mabugnaw nga dupoy-duipoy sang hangin sa tunga sang ila katulugon.
Ini ang mga sitwasyon nga nagbukas sa aton paminsaron nga dapat may yara sang mapag-on nga solusyon sa problema.
Kon pasangkaron ang paglantaw sa sitwasyon, kaangay nga pag-antus ang gin-agwanta sang mga pumuluyo sa bug-os nga Iloilo, Antique, Aklan, Capiz, kag Guimaras.
Nafgtibudluanay ang mga yara sa sektor sang enerhiya, ang distribution, transmission kag generation.
Kada isa nagpaathag sa press conference, sa committee hearing kag sa congressional inquiry kag Senate investigation. Madamo sang nagtugda, madamo sang nagpanikasog, madamo sang luyag nga masolusyunan, apang sa subong nga sitwasyon liwat nga naga-agwanta ang tanan.
Gintultol nila ang problema agud solusyunan. Apang, nagbaylo sang dagway ang problema kag liwat nga nag-atake nga wala ginalauman.
Kon sadto ginabulubanta nga nagakapyerdi ang syudad sang Iloilo sang kapin P400 million tubtob P500 million kada adlaw ukon P1.5 billion sa sulod sang tatlo ka adlaw nga malapnagon nga brownout, pila ayhan ang kapyerdihan sa subong nga halos adlaw-adlaw may brownout?
Bentaha lang tungod naantisipar sang MORE Power ang problema nga indi malikawan. Ginbahin-bahin niya ang mga konsumidor sa tagsa ka feeder agud indi madulaan sang suplay sang kryente ang bug-os nga syudad kag mabahin-bahin ukon marasyon ang kuryente para ang tanan makaambit kag mabuhinan ang kahul-anan sang tanan.
Nangin mabakal man sadto ang mga power generator. Halos naubusan sang stock ang mga manugbaligya tungod sa sugo sang pagkinahanglan.
Ang makina wala nagalisensya kon san-o magkadiperensya kag indi maggana.
Nag-untat sa pag-andar ang walo ka planta sang Setyembre. Tatlo lang ka planta ang naga-andar sugod sang Agosto 2026, isa ka planta sugod sang Hulyo, duha ka planta sugod sang Hunyo, pito ka planta sugod sang Mayo, tatlo ka planta sugod sang 2025, duha ka planta sugod sang 2024, duha ka planta sugod sang 2023 kag isa ka planta sugod sang 2021. Samtang, 15 ka planta ang nagadalagan nga kabus sa mahatag nga kapasidad ukon kabug-usan nga 774.2 megawatts nga nadula sa grid.
Kon lantawon, sugod sang 2021, may planta na nga wala naga-andar kag nagsunod-sunod na tubtob karon. Wala nila ginalantaw ang lifespan sang planta? Gina-anunsyon man nila ang scheduled maintenance apang nagakatabu bala?
Kon kulang kita sa kuryente, bisan nagahuyo-huyo ang planta, pilit ginapaandar nga nagaresulta sa mas daku nga huol.
Kon na-compute man nila ang tuigan nga demand sa kuryente kag posible nga dugang nga demand kada tuig, dapat nakahibalo na sila kon pila ang kulang nga dapat pun-an.
May kapaltahan ang gobyerno sa paglantaw sa numero ukon mga datus nga dapat mangin basehan sa paghimo sang desisyon. Apang, bisan ano pa ka nami sang numero kon indi intresado ang nagahimo sang desisyon, mangin wala sang kapuslanan ang tanan.
Indi manegar nga tuman ka daku ang kinahanglanon nga kuryente sang syudad sang Iloilo. Suno sa pinakaulihi nga datus gikan sa Department of Energy (DOE) kag MORE Power, ang annual electricity demand growth rate yara sa kapin 14%. Tuman ini ka daku kag mas labaw pa sa national average bangud sang nagaumwad sini nga ekonomiya, pagsangkad sang business process outsourcing (BPO) sector, kag madamo nga ginatukodnga real estate development.
Madamo sang mga building nga ginapatindog nga magakinahanglan sang suplay sang kuryente. May yara sang mga condominium, mga unibersidad, kag mga estalisemyento komersyal.
Nagpalab-ot na sang kabalaka ang mga negosyante sa Department of Energy. Ginpasalig man nga may yara na sang solusyon. Apang, ang pamangkot kon san-o ini maagom. Padayon ang pag-agwanta samtang ginaplastar pa ang solusyon mnga makapaumpaw sa sitwasyon.
Nakamumo na kita, dapat nga magnuto na. Kinahanglan naton sang kuluhaan sang enerhiya. Indi kita dapat magsalig sa ginakuhaan man sang iban tungod mas unahon nila ang ila kaugalingon nga pagkinahanglan.
Tion na nga dapat maminsar kita para sa dugang nga kuluhaan sang enerhiya nga diri lang mismo sa aton ugaran nga makasustenir sa aton pagkinahanglan.
Lantawa, yara kita sa punta sang linya apang kita pa ang damo konsumo. Kon matrabisiya ang planta, mas una kita nga utdan sang linya.
Dapat mangin madasig ang gobyerno sa pagpatuman sang mga naistoryahan nga solusyon. Dapat nga ipatuman gilayon ang mga nakaplano nga mga proyekto.
Pila pa nga balor sang kapyerdihan ang maaguman antes manindugan? Ano pa nga sahi sang pag-antus ang agwantahon antes makita ang masanag nga solusyon?
Indi na magtugot nga magapadayon pa ang pag-antus. (bertladera@gmail.com/PN)
