PILA NA ka dekada ang ginahimo nga pagtuon sa mga dalanon sang syudad kon paano masolbar ang gutok kag guot nga mga dalan nga nagaresulta sa mahinay nga lakat sang transportasyon, apektado ang mga transaksyon, kag huol sa mga pasahero.
Yari naman kita sa panahon sang paskwa. Lauman naman ang gutok nga dalan kag mahinay nga dalagan sang mga salakyan, nga kon kaisa mas lawig pa ang pondo kaysa sa pag-abante agud makadangat sa padulungan.
Kada tuig ini ang aton masaksihan kag maeksperyensyahan. Bisan pa nga ginapasangkad ang mga dalan apang ang problema wala nagakasolbar bangud sa aton pagginawi nga kon may bakante nga espasyo, aton gid gina-okupar kag ginapanginpuslan bisan wala ini natigana para sa aton.
Sadto pa sang tuig 2021 nagpagwa na ang Japan International Cooperation Agency (JICA) sang report tuhoy sa traffic counts para sa Metro Iloilo kag ila natukiban nga ang matag-adlaw nga kabug-usan nga salakyan kapin sa 28,000 sa outer cordon line ukon sa gwa sang Mandurriao kag City Proper, kag 45,000 sa sulod sang cordon line.
Kon gintun-an kag kon gintalupangod sang syudad ang mga nakit-an ila rekomendasyon sa ila pagtuon, basi nag-alibyo ang sitwasyon kag basi indi gid tuman ka problema kaangay subong ang aton gina-eksperyensya.
Base sa ila obserbasyon sadto, ang traffic congestion indi tuga sang “excessive demand over physical capacity of road or intersection” kundi isa ka “operational problem.”
May yara sang apat ka mayor nga kawsa sa paggutok sa dalan suno sa ila pagtuon. Ang paggutok sa bottleneck point posible bangud sa naga-park nga mga salakyan kag pagmaniobra sa pag-park; ang saka-panaog sang pasahero, ang pagmaniobra kag ang paghulat sa dalan nga ginahimo terminal sang mga jeep; nagapaindis-indis nga mga salakyan nga may supak nga hulag sa intersection nga wala sang traffic signal nga kinahanglan apang wala napahamtang; mga salakyan nga nagasulod sa intersection bisan wala sang athag nga lutsan nga nagatuga sang pagbara sang mga salakyan sa iban nga mga direksyon.
Wala sang standard nga no-parking sign. Nagahulag kag ginahulag, depende kon sin-o ang naga-park. Madamo sang sidewalks ang ginahimo nga parkingan.
Nakita man nga problema ang pinasahi nga pagdulog sang mga jeep sa bisan diin lang, magluwas sa intersection. Mahinay magmaniobra ang jeep sa pagpasaka kag pagpanaog sang pasahero, tungod isa lang ang agyan, kag bangud sa nubo nga atop, ang pasahero kinahanglan magduko nga mas nagapahinay sang hulag.
Nakita man sang JICA nga ang city proper puno sang nagaparking nga salakyan.
Madamo sang maayo kag mapuslanon nga rekomendasyon gikan sa pagtuon. Nagakahangawa kita nga basi wala gintuman, ukon basi ginpili lang, kag nangin kanugon ang paghimakas agud maplastar ang resulta sang ila pagtuon.
Sa subong, liwat naman kita nga nagatuon tuhoy sa sitwasyon sang trapiko. Nagkuha naman kita sang mga consultant kaangay ni Raymund Jarobilla para sa specific bottlenecks kag nag-partner sa UP National Center for Transportation Studies (NCTS) para sa mas masangkad nga inisyatibo, lakip ng pagtukod sang Traffic Academy.
Ginrekomendar na sadto sang JICA nga dapat may propesyunalismo ang mga traffic enforcer.
Gintalupangod sang consultant ang mga masaku nga lugar nga prayoridad nga pasilabtan nga amo ang Oñate kag R. Mapa Streets, Quintin Salas, Tagbak-Metropolis, Gen. Luna, Infante, Hechanova-Rizal, kag ang Central kag Terminal Markets.
Natumod nila ang 31 ka mga lokasyon kon sa diin may guot sang trapiko. Ang iban pa nga problema yara sa mga distrito sang Jaro, La Paz, Molo, Mandurriao, Arevalo, kag City Proper.
Bisan pa wala ang ini nga consultant, kahibalo na kita sang problema pero kinahanglan gid naton nga mag-uyang sang resources kag dapat may eksperto gid kuno nga magmuno sa aton nga takus nga pamatian.
Ang problema madugay na nga nakita. Ang solusyon madugay na nga ginrekomendar. Ang dapat magbugtaw amo ang opisina nga nagatalupangod sa problema sa trapiko sang syudad.
Kon bag-o ang nagadumala, nagadesinyo man siya sang bag-o nga ideya gikan sa iya kaugalingon nga pamatyag kag paminsar. Dapat tun-an ang nakalipas agud mahibaluan ang direksyon sa palaabuton.
Bukaron ang report sang JICA kag ipatuman ang rekomendasyon nga praktikal kag wala nagakinahanglan nga gastuhan sang syudad.
Kon indi masaway ang mga pribado nga salakyan nga nagatuga ang guot sang trapiko sa dalan tungod nagatransaksyon sa bangko, indi mabasol ang mga driver sang pampubliko nga salakyan nga magpasaway man bangud may nakita sila nga balasehan.
Paano sawayon ang mga jeep kag iban nga pribado nga salakyan kon mismo ang bus nga may biyahe Hibao-an nagahilera sa pag-park sa Jaro Plaza sa tabuk sang Land Bank?
Samtang gutok ang aton paminsaron sa pag-atubang sa indi prayoridad, wala sang paghawan nga magaluntad.
Hawanan ang mga dalan, sawayon ang mga naga-park, ipatudok ang kultura nga wala sang may pinilian sa mga nagapasaway sa dalan, hugton ang disiplina kag itanum sa pinsar sang tanan nga ang pagtawhay sang trapiko nasandig sa disiplinado nga Ilonggo. (bertladera@gmail.com/PN)
