[av_one_full first min_height=” vertical_alignment=” space=” custom_margin=” margin=’0px’ padding=’0px’ border=” border_color=” radius=’0px’ background_color=” src=” background_position=’top left’ background_repeat=’no-repeat’ animation=”]
[av_heading heading=’Panugdaon ni Matt | Dapat likawan makatuga kahalitan sa mga sibilyan’ tag=’h3′ style=’blockquote modern-quote’ size=” subheading_active=’subheading_below’ subheading_size=’15’ padding=’10’ color=” custom_font=”]
Ni Wenceslao “Matt” E. Mateo Jr.
[/av_heading]
[av_textblock size=” font_color=” color=”]
Tuesday, June 13, 2017
[/av_textblock]
[av_textblock size=” font_color=” color=”]
SAMTANG nagasige ang inaway sa tunga sang gobyerno kag sang mga rebeldeng Muslim, partikular ang Maute Group, nga nagsugod pa sadtong Mayo 23, may reklamo halin sa pila ka pamilya nga naulamid sa kinagamo.
Ang ining reklamo gapangabay sa gobyerno ni Presidente Rodrigo Duterte nga kon puede lang likawan tani ang kahalitan sa mga sibilyan kag importante nga mga edificio.
Sa subong, madamo pa nga mga sibilyan ang napitsil sa inaway.
Samtang, pila man ka importante nga mga building ang gin-report nga nasamaran ukon naguba gani. Galakip ini sang mga eskwelahan, ospital, mga edificio commercial, mga building nga may mga historical value, kag lakip ang madamo nga mga puluy-an.
Ginapangabay gid sang mga pumuluyo nga kon puede lang malikawan ining mga kahalitan, agud indi matam-an huol ang mga pumuluyo kon matapos na ang gyera.
Ang balita nagasiling nga ining mga istruktura ginpangguba sang gyera sa Marawi nga tuga indi lamang sang pwersa sang gobyerno kundi lakip man sang mga rebelde. Pila gani ka simbahan katolika kag mosque sang Muslim ang nalamita man.
Ini nga pangabay nagapanghangkat sa aton kon ano gid ang isa ka Diyosnon nga gyera, ukon ang isa ka “just war” nga dapat kilalahon sang mga naga-ilinaway.
Indi kita siguro makasiling sa mga indi Kristiyano kon ano gid ang dapat sundon nila, kay posible nga ang iban nga pagtuo may ila gid nga ginasunod.
Sa kabug-usan, ugaling, indi kita, bilang Kristiyano, sugot sa extra-judicial killings ukon terorismo nga paagi sa pagpakig-away.
Kita nga mga Kristiyano may mga sulundan kon ano gid ang angay nga pagpakig-away, ukon “just war.”
Ang ining panindugan kon ano gid ang “just war” ginasandig gid naton sa pagtulun-an ni Kristo.
Ini nga panindugan sandig sa duha ka tulun-an halin kay Kristo. Ang isa sini amo ang kasuguan nga “Thou shalt not kill,” nga nagapakalain sa pagpatay sa isigkatao luas lang kon “justified” katulad sa pag-depensa sa kaugalingon kag sang komunidad ukon nasyon nga nabutang sa peligro tungod sa paghingabut sang kaaway.
Ang ikaduha nga sugo ni Kristo amo ang higugmaon mo bisan ang imo kaaway.
Siling ni Kristo sa Luke 6:27-36: “Love your enemies; do good to those wo hate you…” Sa ini nga sugo ni Kristo, nagasiling siya nga “higugmaon ta bisan pa ang aton mga kaaway; kag himuon ang maayo bisan sa mga tawo nga nagpakalain sa inyo…”
Gintagaan man ini sing paghangop ni Saint Augustine, ang ginataha nga theologian sang Simbahan Katolika nga may ara mga isa ka bilyon nga sumulunod sa bug-os nga kalibutan, nga nagalakip sang mga 80 porsyento nga mga Pilipino diri sa pungsod.
Ining “Principles of Just War” amo ang masunod:
1. Last Resort – Ang gyera ipatuman lang bilang katapusan nga medyos agud maareglo sa malinong ang hiligut-anon.
2. Legitimate Authority – Ang gyera ginapatuman lang sang leihtimo nga otoridad kag indi sang kon sin-o lang. Sa aton pa, dapat may pahanugot ini. Diri sa aton, ang pahanugot ginahimo sang Kongreso nga sandig sa Konstitusyon.
3. Just Cause – Ang pag-entra sa gyera kinahanglan sabat lang sa kalainan nga nabuhat, kag indi tungod sa kon ano lang nga rason katulad sang panggubat, kag dapat lang magtadlung sang nahimo nga kahalitan. Ang ejemplo dira amo ang pagpakigbato (self-defense) naton sa paggubat sa aton sang mga Hapones, kag ang pagpangayo naton sang danyos halin sa mga Hapones sang malutos sila.
4. Probability of Success. Kon wala kita nakita sang kadalag-an sa pagpakig-gyera, indi kita dapat mag-deklarar sang gyera, kag mag-preparar na gid lang nga depensahan ang aton kaugalingon.
5. Right Intention – Ang intensyon sang “just war” amo ang kadalag-an sang hustisya kag magpaluntad sang kalinong despues.
6. Proportionality – Dapat nga ang ginagamit nga pwersa bastante lang agud masupil ang kaaway kag mapaluntad ang kalinong. Por ejemplo, indi kinahanglan gamitan sang atomic bomb ang isa ka ordinaryo nga away.
7. Civilian Casualties – Indi dapat malamita ang mga sibilyan sa kapahamakan, luas lang kon matabo ini samtang ginatumod lang ang mga “strategic target.” Diri, siguro masulod ang pag-amlig nga indi mahalitan ang mga sibilyan kag ang mga importante nga mga building, katulad sang mga eskwelahan, ospital, relihiyoso nga mga edificio, mga may historical kag cultural value, kag mga istruktura pangkabuhian sang mga pumuluyo./PB
[/av_textblock]
[/av_one_full]
