ANG pork barrel allocation padayon nga gina-praktis sa Estados Unidos, despite sang mga kritisismo batok sini tungod sang daku nga posibilidad sang wasteful, misuse kag corrupt spending.
Ina tungod sang bentaha sini sangsa indi mapatuman ini.
Mahapos mapatuman sang gobyerno ang local development, nga tumod sini, paagi sa pork barrel allocation bangod sa kakulang sang oversight sa pagbantay sang paggamit sini. Labi na gid kay ginahatag ini sing tingub (lumpsum) nga ginatugyan lang sa ginatagaan ang paggamit sini.
Ma-source man ini sa surplus kag unprogrammed budget nga available nga indi maghulat sa dason nga General Appropriations Act (GAA).
Ginabawi lang ang negatibo nga epekto sini sa mapatuman nga transparency sang pag-monitor sini kag sang mabungahon nga pagpanglagas sa mga korap. Nga napamatud-an man sang mabantayon nga mga ahensya sang gobyerno.
Sadtong 2019-2025 gani, 30 gid ka corruption cases ang nadiskubrihan, napasakaan kaso kag napasabat ang mga akusado sang ila mga kasal-anan, NGA WALA SING PINILIAN, ordinaryo man nga empleyado ukon gung-an nga opisyal. In fact, isa sang naakusahan kag nasentensyahan gid amo ang House Speaker sang estado sang Missouri bangod sa pagpangarakot sang daku nga kantidad.
***
Sa Filipinas, may indi maayo kita ugaling nga kinaiya sa pork barrel spending. Matudlo ini sa “sense of impunity” ukon “selective justice”, kon si Senador Ping Lacson pa ang pahambalon, kon ang involve amo ang dalagku nga mga opisyales nga, unfortunately, ginapabay-an man lang sang mga pumuluyo kon matigayon man ang ila kaayuhan.
Na-highlight gani sa aton experyensya ang Harry Stonehill Bribery Case sadtong 1962, nga si Stonehill na-deport lang sa United States kag wala man lang namung-an ni isa sang 200 nga yara sa iya Blue Book kay basta lang dula. Subong man ang Pork Barrel Scam sadtong 2013 angot sa misuse sang mga PhP10 ka Bilyon nga lumpsum PDAF kag paggamit sini sa private organizations (NGOs) sang public funds halin sadtong 2000-2013, kon diin ang namung-an lang amo si master middleman Janet Napoles sing 100 ka tuig nga pagkabilanggo.
Gapati kita ugaling nga basi maliwat man ining sayop nga pamatasan sa ginahiwat karon nga People Power nga mga hublag sang mga pumuluyo. In fact, ang ulihi nga mga balita nagasiling nga may na-file na nga mga graft cases, pati na warrant of arrest, batok sining mga opisyales nga ginapangunahan ni House Speaker Romualdez, Partylist Rep.Zaldy Co, pila ka senador, dinosena nga mga DPWH officials kag kaugyon nila nga mga flood control project contractors.
Gin-deklarar na sang Korte Suprema ang lumpsum allocations sang PDAF nga “unconstitutional” sadtong 2013. Kag nagsuhestyon sang mas maamligon nga paggamit sang discretionary funds.
***
Naungkat pa gani ang isyu sang budget insertions sa 2025 GAA angot sa multi-trillion nga flood control project anomaly nga na-trace halin sadtong 2016.
Naglabag kuno ini sang 2025 GAA sa idalom sang Separation of Power kay may yara kuno nga mga budget insertions sang mga kongresista kag mga senador nga napasulod sa 2025 GAA bisan pa approved na ini sang Presidente. Ang ebidensya amo ang stamped notice: “For release later.”
a expose ni Lacson, halos tanan kuno nga mga senador nakapasulod sang PhP100-M nga insertion sa 2025 GAA.
Sugod sang panahon ni Cory, nagabaton sang pork ang congressman, senador, kag Bise Presidente, nga sadto ginpasugtan pa sang Korte Suprema sang 1994. Gin-describe pa gani ini sang Korte Suprema nga “innovative”.
Sang 1993, ang specific allocations sa kada congressman amo ang PhP12.5 ka Milyon, senador (PhP18 ka Milyon), kag Bise Presidente PhP20 ka Milyon.
Understandably, wala malakip dira ang Presidente tungod ang Presidente may natalana nga Presidential Discretionary Fund sa GAA nga gina-aprubahan sang Kongreso sa ila pag-review sang proposed Executive Budget sang Presidente.
Tungod sini naham-ot gani ang iban kon ngaa nakabaton kuno si PBBM sang PhP100 ka Milyon nga pork barrel allocation. Sobra-sobra na ina ya ka malisyoso nga panghuna-huna.
***
By the way, sa aton ordinaryo nga mga pumuluyo pwede naton makilala kon pork barrel allocation gid man ang isa ka allocation.
Sunu sa non-profit nga grupo nga Citizens Against Government Waste (CAGW), nga naglista sadtong 1991 sang criteria para sa pork barrel legislation, kag earmarks, ini ang masunod:
Gin-request lang sang isa ka chamber sang Kongreso; Indi specifically authorized; Indi competitively awarded; Wala ma-request sang Presidente; Ga-exceed sang President’s budget request, ukon sang previous year’s funding; Indi subject sang congressional hearings; ukon Ga-serve lang sang lokal ukon special interest.
Ma-differentiate man ang Pork Barrel sa Earmarking, although pagkaparyente man sila. Ang Pork Barrel spending nagatumod sa allocation sang taxpayer funds para sa localized projects nga ginapatoon primarily sa galastuhon sa distrito sang kongresista kag iban nga opisyal lokal.
Earmarks, on the other hand, mga pondo ini nga na-set aside para sa special projects. Sa masami, may mga specific start date, kag targeted sa isa ka partikular nga siyudad ukon distrito.
Ang mga proyekto diri galakip sang infrastructure improvements sa public works, although ma-criticize man sing masami ini nga “unnecessary” ukon “wasteful”./PN
