MANGIN kabahin na naman sang aton handumanan kag koleksyon sang mga eksperyensya ang paglabay sang bagyo Tino diri sa aton sa mga isla sang Panay kag Guimaras, ilabi na sa syudad sang Iloilo.
Wala sang baylo ang lubos nga pag-aligmat kag pagpanghanda samtang nagahilapit ang pagsulod sang bagyo. Kadamuan sa aton ang nagabantay sa iya hulag, sa iya direksyon, sa iya banas nga paga-usuyon, kag sa pwersa sang iya hangin kag ulan nga pagadal-on.
Ginabantayan naton ang tagsa ka takna, ginasunod naton ang tagsa ka advisory nga ginapagwa sang PAGASA agud may ideya kita kon ano na ang kahimtangan sang bagyo Tino kag kon mas magabaskog pa ukon magahuyang samtang nagatabok sa mga isla sang Cebu, Negros kag Guimaras.
Tanan kita naga-aligmat ilabi na nga maathag nga magalabay sa Panay ang bagyo kag ginabantayan gid naton kon sa diin siya magatupa. Madamo sang posibilidad nga ginpabutyag apang ang klaro amo ang aktwal na nga pag-landfall ni bagyo Tino sa syudad sang Iloilo takna ala 1:20 sang hapon sang Martes, Nobyembre 4, 2025.
Sa kadamuan, ilabi na sa mga mas may edad kag madamo na sang bagyo nga na-eksperyensyahan, mangin preska ini nga handumanan para sa tanan kon paano mabatyagan ang sitwasyon nga yara sa sentro sang mata sang bagyo. Nasaksihan naton ang kalinong sang palibot, ang kalmante nga huyop sang hangin, ang masanag nga butlak sang adlaw, ang hilway nga paglantaw sa kahawaan nga wala sang nagatabon nga panganod.
Kahibalo kita ang kada bagyo may kinaiya kag ang ini nga kinaiya nagadala sa aton sang pinasahi nga eksperyensya kag ini ang nagatumod sa pagdumdom naton sa partikular nga bagyo.
Samtang nagapasulod sa syudad sang Iloilo, ang hangin sang bagyo Tino gikan sa amihan, ilabi na sang mga alas 11:00 sang aga. Sang nakalumbos na, mga alas 3:00 sang hapon ang hangin nangin habagat. Naglisu na ang hangin kag mas nagmadlos.
Ginatalakay naton ini agud magiyahan ang mga nagasunod nga henerasyon kon paano magpanigana agud nga indi mahalitan sang bagyo. May mga bagyo nga wala ulan apang mamadlos ang hangin. May yara naman sang puro ulan, wala masyado hangin, nga nagaresulta ang pagbaha.
Paagi sa pagtindog sa tunga sang mata sang bagyo Tino, makasiling kita nga importante ang pagpanghanda, kag dapat magmato-mato kita sa pagbulig sa aton pangabuhi paagi sa pagpundar sang mas mapag-on nga puluy-an, sa bisan amat-amat lang.
Masakit sa bulsa ang gulpiyada nga pagtukod sang mas mapag-on nga balay, apang sa amat-amat matigayon ini. Indi man kinahanglan ang panami-nami, importante nga mapag-on agud makabatu sa pagbayo sang hangin.
Sa mata ni Tino, natun-an naton nga indi magkampante sa tanan nga tion. Dapat maghanda sa mas malala nga sitwasyon, sa mas makalatalagam nga tion.
Kon mapag-on ang aton simple nga balay, mas may salig kita nga indi kita mahalitan sang bagyo.
Sa mata ni Tino, ang iya ginatakus amo ang kapag-on sang pundasyon, kag ang kabakod sang paghimo sang balay.
Sa mata ni Tino, nakita niya nga wala sang salili sa husto nga pagpreparar tungod kon maapektuhan ang panimalay, magamantenir sila sang limos sang kaluoy sang gobyerno paagi sa ayuda nga ihatag sa ila bilang pangsapin-sapin sa kagutom.
Kon may ginagasto kamo sa inyo bisyo, dapat man ninyo gastuhan ang pagpapag-on sang inyo puluy-an agud nga sa tagsa ka maglabay ang bagyo, indi kamo madala sa lista sang ginahatagan sang ayuda.
Dapat pabakuron sang mga internet provider ang ila linya tungod sa internet nagakuha sang impormasyon ang mga pumuluyo tuhoy sa kahimtangan sang bagyo. Pag-utod sang signal sang internet, ligom-dulom na ang mga pumuluyo kon ano ang nagakatabu. Wala na sang tamdan kon sa diin na naga-usoy sang banas ang bagyo kag kon nakapalayo na ini sing lubos.
Sa paglabay sang mata ni Tino, liwat nga napamatud-an sang mga Ilonggo ang iya kabakod sa pag-atubang sa delubyo kag sa peligroso nga bagyo, kag kon paano makalampuwas nga mapag-on kag nagatindog sa paglipas sang unos.
Madamo kita sang natun-an nga giya kag dugang nga kaalam sang kita ang yara sa sakop sang mata ni bagyo Tino. Kabay nga magamit ini sang pumuluyo kag lokal nga pamunuan para sa dugang nga pag-amlig sa kahimtangan sang mga Ilonggo.
Kinahanglan nga pasanyugon naton ang kaalam kag ihibalo nga nakuha naton samtang yara kita sa kalmante nga panahon sa tunga sang mata sang bagyo agud nga magamit naton sa paglabay sang masunod pa nga mga bagyo. Indi mahinago nga sa tagsa ka bulan sang Nobyembre mataas ang posibilidad nga may bagyo gid nga makaapekto sa aton.
Liwaton ko, bisan peligroso nga mapaidalom sa sentro sang bagyo kag yara mismo sa sulod sang mata sang bagyo, apang madamo nga leksyon kag pagtulun-an ang pwede nga mapuslan agud nga mas makabulig para sa masunod nga panahon sa pagpanigana batok sa epekto sang bagyo.
Ang mata ni Tino naglantaw sa aton kon paano kita nagpanghanda. Ang mata ni Tino naghatag sa aton sang giya kag ideya para sa mas mapag-on nga preparasyon para sa mga magalabay pa nga bagyo sa palaabuton. (bertladera@gmail.com/PN)
