[av_one_full first min_height=” vertical_alignment=” space=” custom_margin=” margin=’0px’ padding=’0px’ border=” border_color=” radius=’0px’ background_color=” src=” background_position=’top left’ background_repeat=’no-repeat’ animation=”]
[av_heading heading=’Panugdaon ni Matt
Ni Wenceslao “Matt” E. Mateo Jr.’ tag=’h3′ style=’blockquote modern-quote’ size=” subheading_active=’subheading_below’ subheading_size=’15’ padding=’10’ color=” custom_font=”][/av_heading]
[av_textblock size=” font_color=” color=”]
Kabataan kag social media
SANG sini lang nangin daku nga iskandalo sa kalibutan, nga madasig nag-viral sa social media (internet), nga kuno ginbuligan padaug ni Presidente Vladimir Putin sang Rusya si Presidente Donald Trump sang Estados Unidos batok sa iya kasumpong nga si Hillary Clinton.
Ginpakamalaut ini ni Trump kag gintawag nga “fake news,” ukon indi matuod kag malisyoso nga balita.
Nangin isyu man ining “fake news” batok sa kay Presidente Rodrigo Duterte nga nagpanginwala man sang pila niya nga pinamulong sa publiko.
Nalakip man gani sa sining isyu nga “fake news” si Justice Secretary Vitaliano Aguirre II. Ugaling, sia ang gin-akusaran nga nagpalapta sang “fake news” batok sa pila ka senador sa oposisyon angut sa Marawi Siege. Ang mga pila ka estudyante sang UP nag-file gani sang kaso kontra sa iya.
Ining paglapta sang mga impormasyon sa internet, matuod man ukon indi, nagapakita lang kon ano ka dasig (segundos lang!) ang impormasyon halin sa social media.
Ang problema ugaling diri amo nga ang iban sini mga kutso-kutso lang kag propaganda sang mga kasumpong sa politika, negosyo man ukon sang luyag lang maka-kwarta ukon manghalit lang.
Ang masiling ta na gid lang amo nga mag-amlig gid sa mabaton naton nga impormasyon kag sa pag-entertenar sang mga bag-o nga kakilala sa online kay madamo dira ang may malain sing ginhawa.
Apang, bisan pa sa sining problema sa social media, indi ta man masikway ang daku nga bentaha sini.
Ang internet sa karon ginagamit man sang mga kabataan sa ila pagtuon (research), mabungahon nga pagpakig-abyan sa online, pag-locate sang mga abyan kag paryente, kag magbantay man sa masaligan nga mga impormasyon sa internet labi na gid kon angut sa ila pagtuon.
Sang gin-imbento ni Mark Zuckerberg kag iya mga abyan ang Facebook sadtong 2004, ang mga kabataan sadto mga magagmay pa nga kabataan.
Sa karon, ining mga kabataan nagasulod na sa edad nga 15-24 kag nagabug-os na sang daku nga grupo sang nagagamit sang information technology sa ila email account, social networking kag bisan sa mobile phone.
Daku man ang pagbag-o sang ginawi sang mga kabataan sugod sang na-oso ang internet.
Sunu ini sa Young Adult Fertility and Sexuality (YAFS) Study nga gin-conduct sadtong 1982, 1992, 2002, kag 2013, nga nag-cover sang madamo nga topiko.
Na-diskubrihan sang YAFS nga ang kalingawan sang mga kabataan gina-dominar na sa karon sang pagtan-aw sa TV (49%), texting (30%), pagpamati sa musika (22%) kag surfing sa internet (13%).
Nakabulig bala ang information technology sa pag-sugpo sang bisyo katulad sang panigarilyo, premarital sex, wala proteksyon nga sex, kag ilegal nga droga?
Ang survey sang YAFS nagapahayag nga ang pag-eksperimento sang mga kabataan sa pagpanigarilyo, premarital sex, droga kag makahulubog nga ilimnom (alcohol) daku na ang pagnubo i-kumparar sa nagligad nga dekada.
Ang porsyento sang kabataan nga nagapanigarilyo nagnubo halin sa 20.9% sang 2002 tubtub sa 19.7% sang 2013. Sadto man, ang mga kabataan nga nagainom sang makahulubog nga ilimnon nakalab-ot sa 41%. Sa karon, mga 37% na lang. Mga 4% naman ang ginsiling nga naga-droga sadtong 2013 ikumparar sang 2002 nga 11%.
Ini seguro tungod sa malapnagon man nga impormasyon halin sa internet. Tungod man seguro mahal na gid man kaayo ang sigarilyo kag alcohol. Ukon nagsaylo na sila sa indi tanto magastos nga bisyo. Basi man nangin mas responsible na gid man sila sa ila pangabuhi.
Na-notaran ugaling ang sige pagsaka gihapon sang pag-entra sa premarital sex (PS) sang mga linghod halin sang 2002.
Sang 2002, 16% ka mga dalagita ang may experyensya na sa PS, samtang 31.2% naman ang mga solterito.
Sa sining karon (as of 2013), 29% na ka mga dalagita ang may eksperyensya sa PS, samtang 36% naman ang mga solterito.
Ang mga kabataan sa edad nga 15-24 naka-sex na bag-o magpakasal. Sa ini, 78% ang wala proteksyon sa una nga pagpakig-sex – 84% sa mga babaye kag 73% sa mga lalaki.
Nag-doble naman ang kadamuon sang mga tin-edyer nga babaye, 15-19, nga nagbata sa karon i-kumparar sadtong 2002.
Tungod sini, nagapanugyan ang mga otoridad sang malawakan gihapon nga edukasyon kag impormasyon bahin sa premarital sex, unprotected sex, teenage pregnancy, kag paggamit sang droga./PB
[/av_textblock]
[/av_one_full][av_one_full first min_height=” vertical_alignment=” space=” custom_margin=” margin=’0px’ padding=’0px’ border=” border_color=” radius=’0px’ background_color=” src=” background_position=’top left’ background_repeat=’no-repeat’ animation=”]
[av_heading heading=’Durogista gintiro sang Pulis’ tag=’h3′ style=’blockquote modern-quote’ size=” subheading_active=’subheading_below’ subheading_size=’15’ padding=’10’ color=” custom_font=”]
Ni Ime Sornito
[/av_heading]
[av_textblock size=” font_color=” color=”]
Syudad sang ILOILO – Patay ang isa sa duha ka high-value targets sa pagduso sang ilegal nga droga kag subjects sa warrant of arrest para sa kaso nga two counts of murder sa operasyon sang Criminal Investigation and Detection Group (CIDG) 6 sa Barangay Ticud, La Paz alas-3:34 sang hapon kahapon. Gindeklarar nga dead-on-arrival sa West Visayas Medical Center si Aslani Ansari alyas Boy nga nakaagom sang pilas sa lawas. Na-aresto naman ang upod sini nga si Alex Mapandi alyas Angari/Agie, 31. Sandig sa report halin kay Senior Supt. Marlon Tayaba, hepe sang CIDG-6, upod ang mga katapo sang Special Weapons And Tactics kag Iloilo City Police Office, plano nila nga i-serbe ang warrant of arrest para sa kaso nga two counts of murder kontra sa duha sang nagluntad ang insidente. Ginapasuni nga nagbatu si Ansari paagi sa pagtiro sa isa sa mga katapo sang CIDG-6 rason nga na-puersa ang mga otoridad nga magbalos kabangdanan sang iya kamatayon. Narekober naman sa paghinakop sang duha ang duha ka mga pusil kag pila ka plastic sachets sang ginapatihan shabu. Sa interbyu naman sang mga katapo sang media kay Senior Insp. Rey Sumagaysay, hepe sang La Paz PNP, sanday Ansari kag Mapandi ang ginatudlo mga suspek sa pagpatay paagi sa pagsunog sa isa ka Muslim nga nasapwan nga naputos sa plastic sa circumferential road sa Brgy. Balabago, Jaro sang tinalikdan nga bulan./H
[/av_textblock]
[/av_one_full]
