[av_one_full first min_height=” vertical_alignment=” space=” custom_margin=” margin=’0px’ padding=’0px’ border=” border_color=” radius=’0px’ background_color=” src=” background_position=’top left’ background_repeat=’no-repeat’ animation=”]
[av_heading heading=’Panugdaon ni Matt
Ni Wenceslao “Matt” E. Mateo Jr. ‘ tag=’h3′ style=’blockquote modern-quote’ size=” subheading_active=’subheading_below’ subheading_size=’15’ padding=’10’ color=” custom_font=”][/av_heading]
[av_textblock size=” font_color=” color=”]
Puede bala indi lang i-suspendir
ang Writ of Habeas Corpus?
SAMTANG ang kadam-an nalipay, bisan may kahangawa, sa pag-deklarar sang martial law sa Marawi kag sa kabug-usan sang Mindanao sadtong Hunyo 23, ang iban wala gid nalipay, labi na gid ang mga na-biktima sang Marcos Martial Law sadtong 1972-1986.
Supak gid ini sila sa martial law. Indi katingalahan, tungod sadtong panahon sang martial law ni Marcos, ini sila nag-antos sang tuman, labi na gid ang mga aktibista, mga maka-wala kag ang yara sa political opposition bisan pa sa ila legitimo nga kawsa.
Madamo ang gin-lupot sa prisuhan, gin-torture, gin-rape, napatyan sang ila mga pinalangga, kag nadulaan sang ila legitimo nga pangabuhian tungod sa paghingabot ni Marcos.
Kon ang pila sa ila nagpasugot sa sining ulihi, ina tungod ang martial law sa idalom sang Cory 1987 Constitution nagahatag na sang limite sa pagdeklarar sini – sa sulod lang sang 60 ka adlaw nga dapat aprubahan pa sang Kongreso samtang sige functionar man sang tanan nga ahensya sang gobyerno.
Ugaling, ang 60 ka adlaw nga martial law sang Mayo 23 ginpa-extend pa sang Kongreso tubtub sa Disyembre 31, 2017.
Ang pagpamatok diri nabatyagan sang gobyerno ni Presidente Rodrigo Duterte sadtong paghimo niya sang iya State of the Nation Address (SONA) sang nagligad nga Hulyo 24.
Linibu ang nag-protesta paagi sa martsa kag rally. Sinunog pa nila ang larawan (effigy) ni Presidente Duterte.
On the other hand, ginpabugal man sang Presidente ang kadalag-an sang iya administrasyon sa sulod sang una ka tuig niya sa pwesto.
Samtang, sa karon, nagagwa ang pamangkot: Puede bala ang State of Emergency lang nga indi ma-suspendir ang Writ of Habeas Corpus?
Ginakahadlukan gid ang Writ of Habeas Corpus sang mga wala naga-ugyon sa administrasyon, katulad sang mga militante kag sang political opposition tungod puede sila madakop nga indi mabuy-an tubtub gusto sang gobyerno, katulad sang natabo sa panahon sang Marcos Martial Law.
Sunu kay Father Joaquin Brnas, SJ, nga myembro sang 1987 Constitutional Commission, wala sing ginasiling nga “state of emergency” sa 1987 Constitution.
Sa Great Britain, may kasuguan sila nga nagahatag sang poder sa Prime Minister sa pag-deklarar sang State of Emergency.
Ini nga poder ugaling gin-kwestyon sa kon ano ang mahimo sang gobyerno sa mga terrorist attacks sa London sang sini lang. Ang isa sining terrorist attacks natabo sadtong Marso 22, 2017 sa Westminster Bridge, sa diin anom ang patay kag 40 ang nasamaran; sadtong Hunyo 3, 2017 naman ang sa London Bridge sa diin walo ang patay kag 48 ang nasamaran; kag sadtong Hunyo 19, 2017 malapit sa Finsury Park Mosque sa diin isa ang patay kag 11 ang nasamaran.
Ang Prime Minister nga si Theresa May indi kahibalo sang iya himuon agud malagas ukon ipa-deport ang mga suspects sa idalom sang ila State of Emergency Rule nga indi makasablag sa human rights sang ila pumuluyo nga gina-respetar gid sang Britanya kag iban nga Western countries.
Nakakita siya sang inspirasyon sa ginhimo sadto ni Prime Minister Tony Blair. Ginpa-detain ni Blair sang 14 ka adlaw ang mga suspetsado samtang ginapaidalom sa imbestigasyon kag ginakasuhan.
Sang sini lang, wala na ta ugaling kabalo sang aksyon nga ginhimo ni Prime Minister May.
Sa Pilipinas, bisan isa ka “misnomer” ang State of Emergency sa Kontitusyon, gingamit man ini sadto ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo sang gin-deklarar niya ang State of Rebellion sa Manila batok sa sumulunod ni Presidente Erap.
Sunu kay Bernas, tatlo lang ka-klase ang poder sang Presidente.
Ang pinakataas sini amo ang pag-deklarar sang martial law; ang pagdeklarar sang suspension sang Writ of Habeas Corpus; kag ang paggamit sang Presidente sang iya poder bilang Commander-in-Chief sang Armed Forces of the Philippines nga wala dugang nga poder.
Samtang, dugang ni Bernas, puede man ang warrantless arrest kon nakita sang pulis ang pag-komitir sang krimen sa iya atubang.
Ugaling na-aprubahan na ang extension sang martial law upod sa pag-suspendir sang Writ of Habeas Corpus tubtub sa Disyembre.
Ipangamuyo na gid lang naton nga ang ining Duterte Martial Law sa Mindanao indi pag-abusuhan kag indi makasablag sa mga bagay nga mga kinamatarong sang mga pumuluyo agud mapadayon ang ila malinong kag mabungahon nga pagpangabuhi./PB
[/av_textblock]
[/av_one_full]
