[av_one_full first min_height=” vertical_alignment=” space=” custom_margin=” margin=’0px’ padding=’0px’ border=” border_color=” radius=’0px’ background_color=” src=” background_position=’top left’ background_repeat=’no-repeat’ animation=”]
[av_heading heading=’Panugdaon ni Matt’ tag=’h3′ style=’blockquote modern-quote’ size=” subheading_active=’subheading_below’ subheading_size=’15’ padding=’10’ color=” custom_font=”]
Ni Wenceslao “Matt” E. Mateo Jr.
[/av_heading]
[av_textblock size=” font_color=” color=”]
‘Psychiatric casualties’ sang gyera sa Marawi
KON ginakasubo naton ang kamatayon sang aton mga soldado sa Siege of Marawi, dapat naman kita mag-worry sa nakaluas sa sining gyera.
Segurado pila sini ang nangin psychiatric casualty sang horror sang gyera, nga puede matabo sa ila sa sige kag padayon nga pagpakig-away, sunu sa mga psychiatrist.
Tubtub sa pag-amat-amat pagpapauli sang mga soldado sadtong Oktubre 23, mga 154 ka adlaw gid ang gyera sa Marawi.
Sunu sa expersyensya sang Vietnam War kag sang WWII sa tunga sang mga British soldiers, ang 60 tubtub 100 ka adlaw sang sige nga inaway diri masami nagaluntad ang trauma sang gyera sa mga soldado.
Tungod sini, ang problema ta karon amo kon paano maka-recover ang aton mga soldado sa psychiatric stress ukon fatigue, sa diin, kon wala man sila napatay, mangin psychiatric casualty naman ini sila.
Dapat indi anay naton pagtugutan sila makapauli dayon sa ila pinamalay kag pamilya. Sobra na 60-100 ka adlaw ang ila maka-ngilidlis nga away, kag segurado pila sini sa ila kinahanglan na makapahuway anay kag magpa-umpaw sa psychiatric stress kag fatigue nga ila na-eksperyensya.
Labi na gid ini sa kaso sang mga soldado nga nagdugay sa front lines ukon nabutang sa mga lugar sa diin pirme sila ginakibang sa panibit sang mga sniper sang kaaway kag pirme lang may kakulba nga mapatay ukon na-trauma man sa pagpamatay sang ila kaaway.
Dapat pabay-an ta anay sila nga makapahuway sa headquarters ukon sa mga RR (Rest & Recreation) nga lugar sa diin matun-an sila kon daw ano ka seryoso ang ila ginabatyag.
Ang pagka-psychiatric casualty sang isa ka soldado mahimo matabo sa nagakalain-lain nga kabangdanan. Sa masami, nagapakita ini sila sang simtomas sang mental stress ukon fatigue nga kinahanglan sila sang rest kag recuperation agud makabalik sa ila normal nga panghuna-huna kag pagginawi sibilyan.
Puede man sila maka-eksperyensya sang pagkawala gana nga maghimo sang sadto nila normal nga pagginawi, lakip na ang likawan ang pagbalik sa gyera at least sa malawig-lawig gawa nga panahon.
Sa iban, kon malala gid ang pagka-trauma, posible nga wala sing mahulas nga solusyon. Ang iban sini basi gani maglain ang ila ulo, kag mangin delikado pa gani para sa ila mga kasilingan lakip ang ila pamilya.
May ara gani nga gina-daman sang iya eksperryensya sa gyera kag pensar niya nga kaaway ang iya asawa kag bangunan ini kag patyon.
Puede likawan niya ang iya mga abyan ukon makigbahin sa ano man nga aktitibdad pisikal kag mental ukon sa ano man nga responsibildad.
Basi mangin sensitibo man siya sa gahod, pagsiyagit kag fits of anxiety nga daw ginaling-an siya sa iya eksperyensya sa gyera.
Ang pinaka-maayo nga solusyon, sunu sa mga psychiatrist, amo nga ilikaw sila sa front lines ukon sitwasyon nga daw yara siya nga naga-pakig-away sa front line.
Ang nga seryoso nga kaso nagalakip sang amat-amat niya indi paghibalo sang oras kag lugar kag indi maka-deal sing maayo sa iya palibot.
Basi mangin pscyhotic pa siya ukon mag-suffer sang Ganzer symndrome, sa diin mahimo siya sang mga lahog ukon kabuangan agud malikaw ang horror kag kakulba sa tion sang gyera. Basi mag-deliryo pa siya.
Tungod sini, dapat lang ang soldado indi anay pagpaulion sa iya balay kag pamilya tubtub maseguro nga maka-recover siya sa mental stress ukon fatigue tungod sang gyera, labi na gid ang masami yara sa front lines kag pirme yara sa unsafe nga lugar.
In fact, kon yara pa ang soldado sa state of psychiatric casualty, indi na sila mapuslan sa inaway kag mangin delikado pa sa bisan sa pareho nila nga soldado.
Tungod sini, kon sige pa sila sa pakig-away, dapat i-rotate sila sa mga reserves agud may tyempo sa pag-recover bag-o magbalik sa pagpakig-away.
Sa manugpauli, dapat tagaan anay sila sing nagakaigu nga panahon para maka-recover kag maka-recuperate agud mabalik sa normal ang ila pagginnawi kag panghuna-huna. #
[/av_textblock]
[/av_one_full]
