INSPIRED sang aton nagligad nga kolum “Power of Love…” (Panay News, May 20, 2020), gina-dedicar naton ang aton kolum sa subong nga isyu sa isa ka tumalagsahon nga pagpalangga kag paghatag inspirasyon sa isa ka grupo sang katawhan nga gin-sikway sang ila katilingban.
Siya si Saint Damien Joseph de Veuster (1840-1889), isa ka Belgian missionary sang Catholic Church nga nag-volunteer sa pagpuyo upod sa mga aruon (lepers) sa ila settlement sa Kalawao sa isla sang Molokai, Hawaii.
Natandug gid ang iya balatyagon sa ila kahimtangan kag nag-volunteer nga ma-assign didto agud makabulig sa ila spiritual kag dutan-on nga kinahanglanon tubtub sa iya kamatayon.
Napatay siya nga nangin aruon man sa ulihi nga tinion sang iya kabuhi. Gin-deklarar siya nga isa ka santo sang Catholic Church nga ang pyesta natalana sa Mayo 10.
***
Ginakangil-aran sadto ang mga aruon kag daw pinunubol pa sang Kahitaasan sa pagpati nga ang ila balatian tuga sang daku nga pagpakasala nga diri pa lang sa duta ginasilutan na.
Ini nga balatian nga aru (Leprosy, ukon Hansen Disease) ginakahadlukan kag ginakarigmaan sang mga tawo bisan pa sa panahon ni Hesukristo sa duta.
Luas nga makalalaton ang aru, marigkam ka sa pagtan-aw sa ila na-disfigure nga kahimtangan nga daw zombie sa pelikula ang hitsura ang matam-an gid.
Ginpakita ugaling ni Hesukristo nga indi ini sila mga pinunubol sang Kahitaasan agud mag-antos sa katubtuban. Isa sa ila nagpilit gid sa pagpalapit sa Ginuo. Ginbaton niya ini nga wala sing pagkangil-ad kag gilayon ginpaayo niya ini.
Padayon nga wala sing bulong ang leprosy tubtub sa ika-19 ka siglo (19th century) tubtub nga madiskubrihan ini ni Dr. Gerhard Henrik Armauer Hansen sang Norway sadtong 1873.
Sa pagdiskubre sini ni Dr. Hansen, napamatud-an niya nga ang leprosy ginatuga sang isa ka mikrobyo kag indi panublion ukon bunga sang curse (gaba), ukon sang daku nga pagpakasala, kay bisan ang mga inosente pwede magmasakit sini.
Ang leprosy pwede na sa karon mabulong paagi sa multi-drug treatment gamit ang antibiotics.
***
Sadtong 1860, gin-igu sang aru ang Hawaii, sa diin, pagkaligad sang tatlo ka tuig, mga 10-15 ka porsyento sang populasyon ang nalatnan na sang balatian nga ini.
Nagdulot ini sing tuman nga kasubo sa mga pasyente sini, labi na gid kay wala pa sadto sing bulong para sa ila balatian. Masakit man ang kamaturan nga lubos sila mabulag sa ila mga pamilya.
Dugang pa kay nangin miserable ang ila kahimtangan didto sa ila settlement. Tungod sini, nanawagan na ang mga pahayagan sa Hawaii sa mga misyoneryo kag mga charitiable institutions agud buligan sila.
Tungod gani sa kapeligro sang balatian nga leprosy, bisan ang apostolic vicar sa Hawaiian Islands, nga si Bishop Luis Maigret, daw gapang-alang-alang sa pag-assign didto sang mga misyoneryo.
May apat ugaling ka misyoneryo nga nangisug. Isa na diri si Fr. Damien, agud magpa-assign didto sa Kalawao settlement sa isla sng Molokai nga bulos-bulosan nila sing tatlo ka bulan.
Una nga na-assign sa Kalawao si Fr. Damien, 33 anyos sadto kag mga 9 ka tuig na nga misyonero sa Hawaii. Apang, pagkatapos sang iya termino, ginpangabay gid niya nga ma-assign didto sing permanente nga ginpasugtan naman siya.
Nagpabilin si Fr. Damien sing 16 anyos diri, sa diin indi lang siya nangin pari sang mga aruon, kundi pati ang mag-akto bilang nars, police officer kag bisan pa karpintero sa mga ulubrahon didto.
Tungod sa iya presencia kag pagpakita sing pag-ulikid sa ila, natun-an sang mga aruon ang maghatag importansya sa ila pagkatawo kag magpakita sing kaukod nga may kapagsik sa kon ano man nga buluhaton kag bululigan sa settlement agud mapasanyog man ila pagpuyo kag pagsinalayo diri.
Nangin maukod si Fr. Damien sa pagpangita sing bulig sa gobyerno kag mga religious congregation agud padalhan sing padayon nga pagkaon kag medisina ang colony, nga nag-alabot man sing sobra-sobra.
Sang Disyembre 1884 gin-anunsyar ni Fr. Damein sa iya mga parishioners ang ini: “we lepers…”, sa pagpamatuod nga isa na siya sa mga aruon dira.
Napatay si Fr. Damien sa leprosy sadtong Abril 1889 kag ginlubong sa idalom sang “pandanus tree” sa diin nagtulog siya sa iya gid pag-abot sa Kalawao. (w_mateojr@yahoo.com/PN)
