NATALUPANGDAN mo man bala nga mas nagadamo ang mga kalan-an sa palibot sang syudad kag probinsya sang Iloilo?
Kon usisaon mo sing lubos, tuman na gid ka damo sang Korean Restaurant, magluwas pa ina sa mga Vietnamese, Chinese, Japanese kag iban pa nga restaurant nga imo makita sa palibot.
Makita ang huyog sang mga Ilonggo sa pagtilaw sa mga pagkaon nga ang timplada gikan sa iban nga lugar. Apang, wala man sila nagabiya sa mga luto nga duna sa mga Ilonggo.
Sa sini nga pandemya, bisan nagsarado na ang iban nga baligya sa mga mall apang ang mga pagkaon ang nagapabilin nga mapag-on kag nagapakigbato sa hangkat sang panahon.
Bisan sa social media makita naton ang madamo nga anunsyo sang mga bag-o bukas nga mga kalan-an didto sa banwa sang Dumangas. Indi ka makapaminsar nga may pandemya bangud kaangay sa normal ang sitwasyon kag ang mga negosyante kag mga residente ang pilit nga nagapangibabaw sa sini nga kahimtangan.
Pamatuod diri ang wala untat nga delivery sang mga pagkaon. Nagalumbusanay lang ang mga food rider sa mga mall kag sa mga food kiosk sa gwa man ukon sa sulod sang mall. Maathag nga mas ginapasulabi sang mga tawo ang pag-order sang pagkaon kaysa sa iban nga mga kinahanglanon.
Bangud sini, mangin normal na kag maandan na ang pag-order sang pagkaon kag posible nga madugangan pa ang kadamuon sang mga food rider kag mga kompaniya nga ang negosyo amo ang serbisyo sa pag-deliver sang mga pagkaon ukon produkto.
Suno sa Fitch Solutions Country Risk and Industry Research, ang kasarangan nga pamilya nga Filipino padayon nga magadugang ang ila paggasto para sa kabug-usan nila nga badyet sa pagkaon kon sa diin ang meat kag poultry products ang may daku nga bahin sa ila kabug-usan nga food expenses.
Sa ginbalhag nga Philippines Dietary Shift Analysis, ginbulubanta sang Fitch Solutions nga ang average Filipino household magagasto sang 34.5 percent sang ila total household budget sa pagkaon sa tuig 2025. Pagsaka ini sang kapin sa 4.8-percent gikan sa 29.8-percent nga total share nga nabalhag sadtong tuig 2006.
Gintumod sang international research group ang ini nga signipikante nga pagbag-o sa disposable income sang panimalay nga Filipino, ilabi na sa nagbag-o nila nga food spending patterns sa mga makalipas nga tuig, bangud madamo na ang mas makasarang magbakal sang mas malahalon nga food items.
Suno sa Fitch Solutions, nangin tunaan sang pagbag-o sa proportion sa nakalipas nga 19 ka tuig ang nagadaku nga sweldo kag disposable income, kag nagahatag ini sa panimalay nga Filipino sang ikasarang mas labaw pa kaysa sa basic food staples.
Gikan sa 2006 tubtub sa 2025, ang gasto sang average Filipino households sa meat kag poultry magasaka sa 22.3 percent gikan sa 17.5 percent sang total food spending, samtang ang gasto para sa isda kag fish products magasaka sa 24.2 percent gikan sa 12.7 percent sa tunga sang kaangay nga panahon.
Kon basehan ang per capita, natalupangdan nga ang average Filipino nagakonsumo sang 29.3 kilos sang meat proteins kag 122 kilos sang kan-on sang 2006, ukon nagakahulugan sang meat-to-rice ratio nga 1:4.2.
Pag-abot sang 2025, ginalantaw nga ang per capita consumption sang karne magasaka sa 36.6 kilos kag 130.7 kilos para sa kan-on, ukon nagakahulugan sang meat-to-rice ratio nga 1:3.6. Makita gid diri kon paano ang karne mas nagadaku ang bahin sa per capita consumption suno sa Fitch Solutions.
Mamutikan man nga ang average Filipino meal serving size madungan sang 10.6 percent sa iya kabug-usan nga kan-on kag karne nga nakonsumo. Patimaan ini kon paano ang average Filipino nagakonsumo sang mas madamo nga calories samtang ang ila disposable income nagadugang.
Makita na naton ang ini nga lalantawon sa subong pa lamang. Indi na kita kinahanglan nga magpalayo pa para makita ang maathag nga ehemplo bangud, sa nasiling ko na, daw kaangay lang sa mga uhong ang pag-ulhot sang mga Korean Restaurants kag iban pa nga nagatan-ay sang manamit nga pagkaon ukon timplado nga karne sang baboy kag manok.
Daw uhong sila nga naga-ulhot bangud madamo sang nagakaon kag madamo sang makasarang sa presyo sang ila pagkaon.
Kalabanan sang pagkaon nga ginatan-ay sa mga Korean restaurant amo ang karne sang baboy kag manok. Pagusto ang pagkaon sang karne lamang nga dapat maubos gid ini sang kustomer.
Sadto, pila lang ang makasarang magkaon diri apang sa karon halos puno ang kalan-an. Madamo na sang palapilian ukon menu kag depende sa kadamo sang menu ang iya presyo.
Kadamuan sang mga kustomer ang nagakaon nga mas damo sila bangud mas masadya kag nagapati nga mas makabentaha bangud man sa kadamuon sang ila makonsumo nga karne.
Sa bahin sang mga kalan-an, may ginatan-ay sila nga mas kasarangan nga presyo kag may diskwento man sa nagakaon nga tingob ukon grupo. Ang iban sa ila nagatan-ay sang promo nga sa kada apat ka kustomer, ang isa sa ila ang libre ukon wala sang bayad.
Mahuyugon ang mga Ilonggo magkaon nga grupo ukon damo ang naga-atubangay sa lamesa. Kon grupo, nalipay gid kita nga magkaon kag kon damo man kita sang pudyuton nga putahe sa lamesa.
Ang ini nga sitwasyon ang sa tunga pa sang pandemya. Ano pa gid ayhan kon maglipas na ang pandemya? Sigurado nga magabalos ang tawo sa pagpanginaon sang todo, sa paglagaw kag pagpakigkita sa mga kakilala kag abyan.
Lauman na naton ang pagdaku sa konsumo sa pagkaon sang mga Filipino, ilabi na sang mga Ilonggo. (bertladera@gmail.com/PN
