MERE Belief, or even Faith ukon nadak-an nga Pagtuo, isa ka open-ended conclusion, meaning pwede ini mangin “Right or Wrong”, ukon “Correct or Incorrect” depende sa klase sang pagpamatuod nga masaligan naton himuon.
Isa sang masaligan nga pagpamatuod amo ang factual evidence gamit ang indisputable sense experience – seeing, hearing, smelling, tasting, ukon/kag touching.
Otherwise, pwede kita indi mapatihan kag mapakalain pa tungod sang dogmatic nga pagpati sang iban.
Take the case ni Galilei Galileo nga gincondenar bilang heretic sang mga clerico, kag ginpapriso gid sa isa ka church tower, tungod liwan ang iya ginatudlo parti sa aton planeta nga Kalibutan (Earth).
Ang ginatudlo ni Galileo amo nga ang Kalibutan, sandig sa iya pag-observar gamit ang iya teleskopyo, isa lang sa mga planeta nga nagalibot sa Adlaw (Sun) kag kabahin pa sang Solar System, samtang ang pagtuo sang mga clerico, sandig sa ila ginatudlo nga religious dogma, amo nga ang Kalibutan yara sa sentro sang universo.
Sang ulihi napamatud-an gid man sang mga factual scientist nga husto si Galileo kag indi ang mga clerico, kag nahilway si Galileo.
Isa pa ka kaso sang false belief amo nga si Joan of Arc isa ka witch, ukon evil-posessed, kag indi God-sent sa ginpakita niya nga exceptional nga abilidad sa pagpamuno sa madinalag-on nga French Army.
Ginsunog siya, burned at the stake, sa public plaza, kag ugaling ginkilala ang iya pagka-Diyosnon agud madeklarar pa nga isa ka santo (blessed person).
Katulad man gani ini sa theoretical/mathematical conclusion ni physicist Albert Einstein nga nagsikway sa pagpati sang kadam-an nga ang sanag (light) maka-travel lang sa straight line.
Napamatud-an man ining mathematical conclusion ni Einstein sang mga factual scientist sa ila man aktwal nga obserbasyon nga pwede gali makaliku (bend) sa iya travel ang sanag (light) kon makalabay sa bagay nga may mabaskug nga gravitational pull.
***
In other words, wala sa literal ukon open-ended nga pagpati ang kamatuoran ukon husto nga conclusion, kundi sa contexto gid sang sensible (factual and reasonable) nga paggamit sini. Labi na gid kon intended ini sa paghangop sang kadam-an, katulad sang isa ka Constitutional provision nga makapa-intiende sa mga pumuluyo sa ila ordinaryo kag mangin-alamon man nga paghangop.
At issue parti sini amo ang buot silingon sang 1987 Constitutional provision nga “2/3 of all members of the Senate…” agud ma-convict ang isa ka mataas nga impeachable official.
Ang tatlo (3) ka retirado nga Chief Justices sang Supreme Court, nga ginkuhaan sing advice sang Senate Impeachment Court (SIC), nagsiling nga dapat gid kuhaon ang buot silingon sini sa sensible nga contexto, kag considering ang “circumtances” sang pag-akto sa karon sang mga senator-judges.
Ining tatlo (3) ka SC Chief Justices amo sanday Renato Puno, Artemio Panganiban kag Hilario Davide Jr.
Sunu sa ila, ang 2/3 isa ka fixed fraction, apang bukas kag indi fixed, ukon variable, ang voting number sang mga senador nga mabasehan para sa voting threshold. Kag indi basta lang sa 16 nga makuha sa “2/3 of 24 senators”.
***
Ang isa pa nga ginkuhaan advice sang SIC amo si retired SC associate justice Adolfo Azcuna.
Gapati man siya nga pwede ang “variable” nga kadamuon sang voting senators, ugaling luyag sini ipabilin ang bug-os nga numero sang mga senador sa 24. Nga gahatag sang threshold nga 16 (2/3 of 24 = 16) agud ma-convict ang isa ka impeachable official.
To avoid ini, sunu sa iya, nga maabusuhan ang paggamit sang “variable” number sang voting number sang mga senador agud ma-convict ang isa ka impeachable official.
Gina-allow lang niya nga maibanan ang numero sang mga voting senators “in case one dies, resigns or removed from office”.
However, naga-disagree man sini si retired senior SC associate justice Antonio Carpio sa iya pagtugda sa social media, sa ining opinyon ni Azcuna.
Sunu kay Carpio, ang mangin “myembro” sang Senado indi pareho sing kahulugan sa “voting member” sang SIC.
Kag kon ang exception ni Azcuna amo lang “when one dies, resigns or removed from office”, ginsiling ni Carpio nga, in fact, na-meet na ining mga circumstancia sang “removal” sang tatlo (3) ka senador from voting by legal action.
Siling niya nga indi malakip si Senador Ronald “Bato” Dela Rosa bangod wala na ini nagpakita sa Senado kag wala maka-take oath agud ma-officially recognize as a voting member sang SIC. Indi man man malakip ang duha ka senador, sanday Jinggoy kag Marcoleta, tungod sang ila non-bailable plunder cases nga nagapabilin sa ila sa prisuhan.
Sa ang mabilin amo lang ang 21 (24-3 = 21), kag ang voting threshold amo lang ang numero nga 14 (2/3 of 21). Ukon kubos pa kon mag-inhibit ang iban sa pagboto, kay ang ila boto indi maisip sang SIC.
Ang buot silingon sang ila pag-inhibit amo nga neutral sila sa boto nga “Convict or Acquit” nga wala sing ginaapinan, nga makapahamak sa ila sa pagbungguanay sang political interest, so inhibit na lang sila para “safe”.
***
Gaugyon kita sa sining mga opinyon sang tatlo ka mahistrado kag ni Carpio, kay amo gid lang ini ang sensible opinion nga mahangpan sang mga pumuluyo parti sa sining Constitutional provision./PN
