ISA KA daku nga rason kon ngaa napierde si President Donald Trump sang nagligad nga presidential election sa United States amo ang pag-withdraw sini sa pagpasakop sang iya pungsod sa 2015 Paris Agreement on Climate Change.
Gin-announce ni Trump ining withdrawal sa Paris Agreement sadtong Hunyo 1, 2017, isa ka tuig matapos siya magpungko bilang presidente sang United States. Nag-take effect ugaling ini sang Nobyembre 4, 2020 lang.
Ining pag-withdraw ni Trump sa Agreement gindala sa kampanya sang Democratic Party, sa pagpanguna ni karon Presiden-elect Joe Biden upod kay Vice President-elect Kamala Harris, batok kay Republican Party President Trump kag sang iya mga kapartido.
Sa nahibal-an na, nagdaug sanday Biden kag Harris kag mapungko na sa pwesto sa palaabuton nga Enero 20, 2021. Nagpahayag man si Biden nga ipabalik sini ang US sa Paris Agreement sa pagpungko na niya bilang Presidente.
Madamo ang natingala sa sining desisyon ni Presidente Trump, nga ang ginpilit lang niya nga rason amo ang iya “America First Policy” sa pagpauswag sang pangabuhian sang iya mga pumuluyo.
Makatilingala matuod. May suspetso kita ugaling nga tungod ini kay ang China, nga myembro man sang Paris Agreement, ang pinaka-vulnerable sa climate change, kag indi lang luyag ni Trump mabuligan ang kaaway nga China sa problema sini sa climate change.
Sunu mismo sa Agreement, ang mga developed countries, katulad sang US, magahatag sing bulig ang Agreement halin sa Climate Change Fund sa mga developing countries nga nagalakip sang China kag India, agud mapanubo ang ila emission sang greenhouse gas (fossil fuel) nga nagapalala sang global warming, ukon init sang kalibutan, nga nangin mahaliton na sa kalibutan. Ipatuman ining bulig sa China kag India tubtub 2030.
“Ti ngaa abe buligan ang China halin sa amot sang US kay mortal nga kaaway naton ini ang China?” ang seguro sa sulod sang huna-huna ni Trump.
Ining Agreement nag-take effect sadtong Nobyembre 4, 2016 sa panahon ni US President Barack Obama, kon diin nag-amot ang US sing US$3 Billion sa Climate Change Fund sini nga gin-target ang bulig nga pondo nga US$100 Billion tubtub sa katapusan sang 2020. Ginpirmahan ining Agreement sang 194 ka pungsod kag na-ratify sang 188 ka pungsod sang amo man nga tuig.
***
Indi matuod ma-indian ang pag-away sa climate change. Sang sini lang gani, gin-igu ang China sang sobra nga pagbinaha nga wala pa maagyan sini sadto pa. Sang sini man gani ang Filpinas gin-igu sang typhoon Ulysses nga nagdala sang wala pareho nga pagbinaha sa Luzon nga matudlo man sa global warming. Ang iban nga nasyon nag-report man sang kasubong nga kalamidad nga pagbaha.
Tungod sini, pila na ka paghugpong sang mga nasyon, katulad sang Kyoto Protocol kag ining karon nga Paris Agreement agud ugyunan ang pagpanubo sang greenhouse effect, ukon ang pagka-trap sang init (heat) nga dala sang mga greenhouse gas (oil, natural gas, kag coal) nga ginagamit sang mga industriya.
Ginapanugyan nila ang pag-iban sang paggamit sang mga greenhouse gas agud indi magtaas ang temperature sa two degrees Celsius, ukon tubtub gani sa 1.5 degrees Celsius lang, kag pasanyugon ang paggamit sang renewable energy sources, katulad sang hydropower, wind, geothermal, biomass kag iban pa.
***
Nagpirma ang Filipinas sa Paris Agreement sadtong 2017, although bag-o sini namatok gid si President Duterte nga magpirma diri.
In fact, gintawag niya ini sadtong Nobyembre 2016, pila ka bulan pagkatapos magpungko siya sa poder, nga “stupid”, “crazy” kag “absurd”.
Sang ulihi ugaling nagsugot man si Presidente Duterte nga pirmahan ini. Na-realisar na niya seguro nga ang Filipinas isa sang pinaka-vulnerable sa climate change – nagalala nga bagyo, malawakan nga baha, landslide tungod sa sobra nga ulan, pagsaka sang taob (tide rise) sa mga baybayon, tagtuyot (drought), paglupok sang mga bulkan, kag ang masami nga pagluntad sang linog.
Tungod sini, na-isip man niya seguro ang daku nga bulig nga mahatag sang Climate Change Fund sa mga pagpanikasug naton karon sa pag-mitigate kag pag-adapt sa makatulublag nga mga hitabo nga dala sang climate change./PN
