DEDIKADO kag determinado ang National Irrigation Administration 6 nga matapos sa husto nga panahon ang pinakadaku nga dam sa Isla sang Panay nga daku man ang mahatag nga benepisyo sa mga pumuluyo.
Mabudlay obrahon ang isa ka proyekto kon wala nagabuylog ang lokal nga pamunuan kag mga pumuluyo.
Angay lang nga pasalamatan sang National Irrigation Administation 6 ang suporta kag bulig nga ginahatag sang Iloilo Provincial Government sa idalom ni Gov. Arthur Defensor, Jr. kag sang 13th Sangguniang Panlalawigan ng Iloilo sa pagpamuno ni Vice Gov. Christine “Tingting” Garin.
Ginbungat ni Steve Cordero, ang Information, Education, and Communication Team Leader/Designated Spokesman sang National Irrigation Administration 6, nga nagapasalamat gid ang Project Management Office sang JRMP II sa idalom ni Project Manager Engineer Jonel Borres bangud sa padayon nga suporta kag bulig sa ila kabangdanan nga ang ila over-all accomplishment kutob sang Setyembre 2021 yara na sa 43.48 percent ukon lagpas sang 1.68 percent bangud 41.80 percent ang target.
Halos tanan nga proyekto ang apektado sang pandemya kag sang malain nga panahon kag indi malipod nga daku ang sablag nga natuga sang pandemya sa pagpatuman sang proyekto bangud naapektuhan ang ila over-all accomplishment nga sadto lagpas pa sang 6 percent apang karon yara na lang sa 1.68 percent. Bisan pa nga lagpas sa gihapon sa target apang makita nga daku ang epekto sang pandemya sa pagtrabaho sa sini nga proyekto.
Magluwas sa COVID-19, daku man ang huol nga natuga sang panahon bangud sadtong summer maayo ang obrahanay apang pagsugod sang Hunyo tubtub karon naga-untat ang obra bangud sa masami nga pag-ulan kag tuman ka taas ang daludo sang tubig sa mga suba. Kon paborable ang panahon, mas nagadasig ang paghuman sang proyekto.
Imbis nga magdulog sa pagtrabaho, nagpangita sang paagi ang Project Management Office kag ang Daewoo Engineering and Construction agud malagas ang aktibidades kag malab-ot ang target nga mahuman ang proyekto sa pagtakop sang tuig 2023.
Isa pa sa problema amo ang right of way acquisition. Bisan pa sa huol nga ginaatubang apang nagapadayon ang land acquisition sa mga properties nga kinahanglanon sa pagpatuman sang proyekto. May duha ka sahi sang right of way acquisition, may upland area nga ginapuy-an sang indigenous peoples kag lowland area nga gina-agyan sang high line canal.
Naubos na acquire ang properties sa upland area nga kinahanglano sa pagpatuman sang proyekto samtang nagapadayon ang axquisition sa lowland area.
Makabig nga daku nga hangkat sa ila ang right of way acquisition bangud nagakinahanglan ini sang tuman ka damo nga dokumento, ilabi na nga ang mga apektado nga tag-iya sang duta ang wala sang may mahatag nga titulo sang duta agud nga mapatigayon ang kompensasyon sa ila nga duta. May mga nagapuyo sa property nga ang nagapanag-iya sang duta nakapangalan pa sa mga katigulangan nila kag wala nasaylo sa ila ngalan rason nga medyo naga-igod ang ini nga proseso.
Bangud naga-igod ang land compensation, gina-una nila ang non-land compensation ukon bayad para sa apektado nga balay, sa mga tanum, kahoy ukon iban pa nga improvements nga ginaprayoridad nila nga ihatag magluwas pa sa allowances nga ginahatag paagi sa EDCF ukon Economic Development Cooperation Fund sang Korean Government.
Isa pa gid sa ginapasalamatan nilasa 13th Iloilo SP amo ang favorable endorsement sa Usufruct Agreement sa tunga sang NIA kag IPG para sa mga property sang mga provincial kag local government unit nga maagyan sang high line canal, ilabi na sa Calinog kag Lambunao. Paagi sa sini nga kasugtanan mahimo na nga makasulod kag makatrabaho ang mga trabahador sang kontraktor.
Sa tunga sang pagtukod sang proyekto agud nga mapatin-ad ang kabuhi sang mga Ilonggo, wala ginakalipatan ang mga pumuluyo nga naapektuhan sang sini nga proyekto.
Naglab-ot na sa 21.34 percent ang completion sang Jalaur River Multi-purpose Project II Indigenous People’s Housing / Resettlement Site Sitio Agburi, Barangay Cahigon, Calinog, nga compensation sa mga balay nga maapektuhan sang proyekto.
Base sa ila pagpanalawsaw ukon Socio-Ecnomic and Cultural Impact Assessment, nakita nila nga may 35 ka balay sang mga IP ang maapektuhan sang proyekto kag base sa polisiya nga ginagamit ukon ang Land Acquisition Resettlement Action Plan nga nagasiling nga kon kapin sa 25 ang apektado dapat ipahamtang sila sa resettlement site.
Sa 171 ka barangay nga apektado sang proyekto, ang Barangay Cahigon lang ang kwalipikado para sa resettlement site.
Nagpakig-angot sila sa National Housing Authority sa kon paano ipatuman ang JRMP II IP Housing / Resettlement Site nga sa karon may gina-obra nga 32 ka balay nga puy-an sang 32 ka pamilya. Una diri, 35 ka pamilya ang nakalista apang nag-atras ang tatlo ka benepisyaryo kag nagpili nga batunon na lang ang kompensasyon.
Ginlaragway nga ang balay human sa kongreto, mapag-on kag makabatu sa bagyo, kag ang balay may floor area nga 35 square meters nga mas daku sa naandan nga housing program nga sa masami yara lang sa 24 square meters. Nakasulod ang floor aea ukon balay sa 150 square meter nga lot area. Iproseso gid ini, patituluhan kag ipangalan sa benefiaries.
Nagtigana pa gid sila sang 2.5 hectares nga communal livelihood para sa relocatees kag ang kada balay may linya sang tubig kag may solar panel para sa suga.
kadungan sa progreso sa pagtindog sang dam, dapat magatin-ad man ang mga komunidad nga malabayan nila ukon ‘no one left behind’ sa pagpatuman sang proyekto.
Isa sa ginalauman nga impact sang proyekto ang kapin sa 70% nga increase sa rice production sa probinsya sang Iloilo. Sa sini, mapabilin ang status nga rice sufficient nga probinsya kag malab-ot ang rice sufficiency target sang Western Visayas. Sa tion nga mangin bastante na ang tubig sa irigasyon, mahimo na nga duha tubtub tatlo ka patubas kada tuig ang matigayon sang mangunguma.
Kapin sa 31,840 ka ektarya sang farm lot ang matubigan paagi sa irigasyon, kon sa diin 9,500 ka ektarya diri ang nagahulat sang ulan agud makasugod sa pagtanum.
Sa sini, mahimo na malab-ot ang 338 metric tons rice production kada tuig.
Kadungan sini, kon mahuman na ang proyekto, may gin-alokar na nga 1 cubic meter per second ukon 86 million liters of water per day nga pwede masuplay sa Iloilo City, Leganes, Pavia, Oton, Calinog, Lambunao, San Miguel kag Santa Barbara.
Kag may kapasidad man nga maka-produce sang 6.6 megawatt sang hydroelectric power sa tion nga i-release ang tubig gikan sa reservoir pakadto sa turbine. (bertladera@gmail.com)/PN
