BATUNON naton ang kamatuoran nga indi madula ang virus nga aton ginakabalak-an. Kaangay sang minilyon ka iban pa nga virus, indi madula ang SARS-CoV-2 nga amo ang nagatuga sang corona virus disease 2019.
Magadugay pa ang iya pagtenir sa aton komunidad kag padayon ang iya nga ebolusyon ukon pagbag-o sa iya kinaiya samtang nagasaylo-saylo sa iban nga tawo.
Ginpahayag ni Dr. Steven Gundry (American doctor, cardiologist, heart surgeon, medical reseacher kag author) nga ang mga virus wala sang tuyo nga pukanon ang host ukon tawo nga ila ginalatnan bangud ginagamit nila ini agud nga makamuad. Kon mapatay ang host ukon tawo nga ila natapikan, mapatay man ang virus bangud diri sila nagasandig sang ila pagkabuhi.
Ginasiguro sang virus nga kon makamuad na sila, dapat mag-ubo ang tawo nga ila natapikan bangud ini ang pamaagi nga makalaton naman sila sa iban.
Kaangay sa aton nga mga tawo nga nagakabuhi, yari kita nga magmuad, kon may yara na kita sang mga nahimo nga kopya, makabig nga natapos na naton ang aton katungdanan.
Sa bahin sang COVID-19, ang virus sini kag ang common cold makabig nga magpakaisa lamang kag bangud kaangay ini sa common cold kon maglaton, makabig ini nga tuman ka tonto.
Didto sa Amerika, kapin sa 20,000 tubtub 60,000 ka tawo kada tuig ang nagakapatay bangud sa flu nga makamamatay.
Apang ang flu ang indi mas makalalaton ikumparar sa covid-19. Mas malip-ot ang incubation time sang flu, yara lang sa 48 ka oras ukon umpisa sa panahon nga malatnan ka sini gilayon ka nga magabatyag sang hilanat, sakit sang ulo, kag luyag mo lang nga magligid sa katre kag kahibalo ka gid nga may yara ka sang flu.
Ang problema sa covonavirus bangud madamo sang nalatnan nga wala nakahibalo nga may yara na sila sang virus, wala sang sintoma nga nabatyagan rason nga nagalagaw sa gihapon kag wala nakahibalo nga mahimo na sila makalaton.
Kapin sa pito tubtub siyam ka adlaw pa kag mahibaluan ukon magtuhaw ang mga sintoma rason nga ulihi na lang mamulalungan nga may yara na sang virus sa lawas sang tawo.
Mas ginakabalak-an sang mga virologist ang madasig nga pag-mutate sang virus kaangay sang coomon cold rason nga wala man sang may na-develop nga bakuna para diri.
Wala sang bakuna para sa common cold. Kon mag-develop man sang bakuna para diri, mawigit kita bangud antes kita nakahimo sang bakuna, sa sulod sang duha ka bulan naka-mutate na ang virus sang common cold kag ang bakuna nga nahimo ang indi na mag-epekto diri.
Kaangay man sa influenza flu, nga mabudlay man himuan sang bakuna bangud sa kada tuig naga-mutate man ini kag indi man malagas sang tawo ang paghimo sang bakuna para diri.
Kon mag-mutate ang corona virus kaangay sang iya pakaisa nga common cold, wala sang lauman nga bakuna nga makatapna sa iya.
Kon seasonal virus ini, makaangkon kita sang pahuway ukon matapos magtahaw liwat ini nga magabalik sa tuhay nga panahon kag liwat nga mag-atake ukon maga-mutate anay antes liwat nga maglaton.
Kon aton paminsaron, samtang nagahimakas ang mga kompaniya sang bulong, nagadagon-dagon ang mga laboratoryo sa pagtukib sang bakuna, apang ang tanan nila nga paghimakas ang wala sang kasiguruhan bangud padayon nga naga-mutate ang virus.
May mga obserbasyon man nga nagatahaw ang kasupog sang virus nga kon ginakabig sadto nga nagangurob nga tigre, karon kaangay na lang sang ilahas nga kuring. Bangud diri, kinahanglan naton nga magpaminsar kon bala magpalupig kita sa kahadlok ukon magbangon kita kag atubangon ang realidad nga mangin kaupod na naton sa pagpangabuhi ang COVID-19.
Mas angay lamang nga magpangita sang tikang ukon istratehiya nga makapadayon ang dalagan sang ekonomiya, ang mga naandan nga gawi nga may gamay nga pagligwat nga ginalakipan sang mas tul-id nga paghalong batok sa virus.
Kon magpalutos kita sa virus bangud sa kahadlok, madamo sang tawo ang mas maapektuhan. Nagaagunto na ang ekonomiya, madamo sang nawad-an sang trabaho nga magaresulta sa depresyon kag paglindo-lindo sang ila paminsaron.
Kon indi naton pagbatakon ang ekomomiya, mas madamo ang mapatay sa kagutom kag depresyon kaysa sa halit sang virus nga makalalaton.
Batunon naton ang kamatuoran nga yara sa aton luyo ang virus. Magaupod ini sa aton pagpangabuhi. Magatikang ini sa tagsa naton ka pagtikang kag maga-agbay sa aton abaga.
Yara sa aton nagadepende ang sahi sang pagtratar nga mahatag naton sa virus. Kahaladlukan ini kon aton kahadlukan. Makalatagam kon kita ang matagam. Makahalalit ini kon tugutan naton nga makahalit sa aton.
Apang mahilway kita sa kahadlok kon aton ini nga hangpon, kon aton batunon ang iya pag-igsister kag kon kahibalo kita magpangapin sang aton kaugalingon batok sa virus nga nagaupod sa aton pagpangabuhi.
Padayon lang ang pagpangudal sa aton ugsaran agud nga bisan maglabay ang virus indi siya makasulod sa aton puluy-an. (bertladera@gmail.com/PN)
