INDI naton malarawan ang isa ka plastic-free nga kalibutan bisan pa sa daku nga kabalaka naton sa mabug-at nga mga problema ng dala sini sa aton mga komunidad.
Ina tungod indi na naton mapaiway ang paggamit sang mga bagay nga himo sa plastic. Indi lang tungod maangkon naton ini sing mas barato sangsa mga himo sa kahoy kag salsalon sa puluy-an sang aton ordinaryo nga mga pumuluyo. Ang kamag-an sang mga plastic nga kagamitan gapahapos man sang aton pagginawi.
Easily available man ang madamo nga kagamitan nga himo sa plastic sa kinahanglanon naton sa pagpauswag sang aton kinaalam sa siyensya, technolohiya kag ekonomiya.
***
Ang una nga klase sang plastic na-imbento sadtong 1856 ni Alexander Parkes sang UK. Ini ang Bioplastic nga himo halin sa plant-based (biomass) products, katulad sang mais kag sugarcane.
Nagsunod ang Bakelite nga himo sa synthetic components nga nangin una nga artificial plastic. Gin-develop ini sang Belgian chemist nga si Leo Baekeland sadtong 1907.
Ang ulihi kag pinaka-popular sa subong nga mga plastic products amo ang himo sa fossil fuel – oil, natural gas kag coal. Sa karon, ang kadamuon sini sobra sa 90 ka porsyento (%) sang tanan nga plastic product sa mga merkado.
***
Unfortunately, may “dark side” man ang dalagku nga mga benepisyo nga matigayon naton sa paggamit sang plastic products.
Labi na gid sang madiskubrihan nga ang produksyon sang plastic products halin sa fossil fuel kag ang mga produkto sini, upod man ang iban pa nga mga produkto, naga-producir gali sang Greenhouse gas (GHG) sa palibut. Daku nga kabangdanan gali ini sang pagtuhaw sang ginakulbaan naton nga Global Warming kag “disastrous result” sini sa Climate Change.
Gin-estimate sang mga siyentipiko ang “disastrous level” sang Global Warming sa 2 degrees Celsius pataas. Kag nagapalapit na kita sa amo nga kahimtangan kon indi naton mapunggan ang pagtaas sini!
Partikular sa mga gatong (diesel fuel, gasoline, etc.) sa salakyan nga himo halin sa fossil fuel, mga 80% sini halin sa kabug-usan sang fossil fuel nga ginatayon sa global market.
***
Partikular sa problema naton sa plastic products, luas sa plastic pollution, nadiskubrihan man sang mga siyentipiko kon ano ini ka mahaliton.
Sunu sa ila, ang plastic, labi na gid ang synthetic plastic kag ang indi dale-dale maagnas (non-biodegradable) nga plastic nga himo halin sa fossil fuel, pwede makaon sang mga isda kag iban nga marine animals nga tungod indi matunaw magadulot sang pagmasakit nila kag ikamatay sa ulihi.
In fact, pwede man ini makahalit sa mga kasapatan nga nagapuyo sa duta kag sa kahanginan, kag pati sa mga tawo. Labi na gid ang mga plastic sa ila gagmay kaayo nga forma (microplastics) nga maupod naton sa pagkaon, por ejemplo, sang isda, ukon upod mainom sa sapa kag sa public drinking water mismo sang mga pumuluyo.
***
So, ano ang mahimo naton diri? Sa matuod, ang ining problema naton sa Global Warming kag Climate Change angot sa basura kag produksyon sang mga bagay nga nagatuga sang GHG indi lang problema sang gobyerno, kundi sang tanan nga pumuluyo.
Ginapanugyan sang DENR ang pagsabat sa problema nga ini paagi sa 5R’s nga programa sini – Reduce, Reuse, Recover, Repair, Recycle.
Yara man ang suhestyon sa paglimpyo sang Iloilo River kag mga tributaries sini sang mga plastic wastes. Gin-suhestyon man ang pagtukod sang isa ka recycling plant sa siyudad sang Iloilo agud diri na ma-producir ang pila ka plastic products nga indi mahimo sang pribado nga sector tungod indi ini profitable sa ila.
Lakip diri ang 4B’s nga programa sang Iloilo provincial government kag kasubong nga lihok sang mga eskwelahan.
May lihok man gani agud i-ban ang mga single-use plastic products nga pwede man wala ini tungod indi gid man kinahanglanon gid, katulad sang drinking straw.
Yara man ang Paris Agreement of 2015 nga naga-limite sang GHG emission sang mga industrial countries.
Kinahanglan ta man seguro ang isa ka kasuguan agud ma-obligar ang mga pumuluyo agud indi manglapta sang ila basura sa kon diin lang.
Ining kasuguan pwede naton tawgon nga Illegal Waste Dumping in Public Act nga may penalidad sa madakpan. Kuha naton ini sa kasubong nga kasuguan sa Japan, kon diin sa kultura na nila ang pagpanglimpyo sa ila palibut bisan indi mo suguon./PN
