DAPAT malipay sadtong Labor Day, Mayo 1, ang tanan nga mga trabador sa adlaw nga ini. Apang ang aton abyan nga minimm wage earner, nga luyag lang tawgon sa hayu nga Pedro, wala gid nalipay.
Wala gid siya nalipay sa pasalig ni Presidente Duterte nga protejeran sini ang “security of tenure” kag iban pa nga kinamatarong sang mga trabador.
Wala man siya nalipay sa ginpahayag ni Presidente nga “employment recovery plan” sang gobyerno agud masabat ang “adverse effect” sang COVID-19.
Wala man gani siya nalipay sa pagpirma ni Presidente sang executive order para sa pagpasanyog sang National Employment Recovery Strategy (NERS) 2021-2022, agud maka-generate sang trabaho para sa mga trabador.
“Sus a! Paano ka sina kakita trabaho kay pirme lang lockdown,” siling niya.
“Maayo pa seguro kita na lang mismo ang magbulig sa katulad naton nga pigado.”
“Ha? Kulang gani ang ginakita naton sunu sa imo, ti paano ta pa mabuligan ang iban?” saligbat ko.
Pwede seguro kon gulpiyade ka mag-manggaranon, “katulad abe kon magdaug ka sa lotto,” dugang ko nga may lamod sing lahog.
“Pare, indi ka gani maglahog sing subong sina. Indi mo bala nahibal-an nga sa isa ka nagadaug sing milyon, minilyon man ang magutman tungod sa napierde nila nga taya?”
Akig man si Pedro sa pagpabatyag sang gobyerno nga daw pirme lang ang mga imol nga daw nagapakilimos.
“Sa mga programa sang gobyerno ginapagwa pirme nga makaluluoy ang mga imol. Talabangan pirme. Ayudahan pirme. Kag daw mga nagapakilimos pirme,” silinng niya.
“Indi ko luyag sinang paglarawan sa aton nga mga imol – nga pirme lang kita magsalig sa ila kag tubtub lang kita sa ila ayuda. Amo ina sadto ang pagpalakat sang pangbuhi sang imol sa panahon ni Stalin agud magtener siya sa poder,” daw naugot pa nga pabutyag niya.
“Ti ano ang maayo para maluas kita sa sining siling mo nga masubo naton nga kahimtangan?”
Nagpaathag siya: “Kon mahimo naton nga maghatag sang amot sang aton kubos nga kita sa simbahan, ngaa abe indi naton himuon ini sa aton maamot para sa aton kaayuhan agud may mabugal man kita nga mabuligan man gali naton ang aton kaugalingon.”
“Paano abe ina?” pangutana ko.
Siling niya dapat magbayad man kita nga mga low-income earners sing buwis, katulad abe sang 10 porsyento sang aton bulanon nga kita para sa isa ka Workers’ Assistance Fund, “nga kita ang magdesisyon kon diin gamiton para sa aton kaayuhan luas sa makuha man sang gobyerno sa mga manggaran.”
“Aba, daku ini nga poorman’s tax a!” ang natugda ko gani.
Gintilawan ta nga gin-matikmatik. Kon 50% sang aton populasyon ang low-income wage earner, kag ang buhis nga ini mga P50 kada isa (with P500 monthly pay) mga P2.5 bilyon ina kada bulan halin sa 50 ka milyon nga pumuluyo.
“Sa sulod sang isa ka tuig, mga P60 ka bilyon ina!” matonog ko nga pautwas.
Daku matuod nga bulig ina sa aton nga mga kubos kon diin mapabugal naton sa pagsiling nga ining buwis halin mismo sa mga imol.
“Problema ugaling, pre. Anad na ang mga pumuluyo nga gina-libre pirme sa madamo nga bagay. Lakip na ang tax exemption kag ang padayon nga bulig sang gobyerno halin sa direkta nga buwis lang sang mga manggaranon,” siling ko.
Mabudlay liwaton ang naandan nga pamatasan, kag daw nalipay naman gani ang aton mga kubos nga pumuluyo sa sining karon nga patakaran, dugang nga paathag ko sa iya.
“Isa pa, sin-o nga pulitiko ang ma-sponsor sining imo ideya, pre? Mas gusto sang mga pulitiko pagwaon nga ang daku nga bulig mahalin gid sa mga manggaran kag bululigan lang ang mga imol.”
“Kalimtan ta na lang ining imo ideya, Pedro. Tutal makatibawas man kita seguro sa aton kapigahuhon kon mapa-eskwela naton ang aton mga kabataan sing husto.”
Ginpaathag ko man sa iya nga ang kon sin-o ang dapat ma-mayor sa pangabuhi indi lang debate ini sa tunga sang manggaran nga mga kapitalista kag mga trabador.
“Yara ang mga professional (educators, engineers, doctors, economists, scientists, etc.) nga amo gid ang matuod nga nagaduso sa kauswagan sang aton sosyedad, kag bunga ini sila sang edukasyon sang mga kabataan. Okey?” pahingapos ko sa iya./PN
