SA ISTRIKTO gid nga paghangop, lain ang Realidad sa Kamatuoran.
Ang Realidad sang isa ka bagay nagatumod sa wala nagaliwat nga kinaiya sini nga kinahanglan mo lang ma-diskubre. Katulad sang pagkakita mo sini, nabatian ini, napanimplahan, napanimahuan, ukon nabatyagan.
Samtang, ang Kamatuoran katulad sa isa ka imbensyon nga kinahanglan mapamatud-an mo gid kon ano ang mahimo sini. Ukon isa ka bagay ukon hitabo nga wala ka personal sing ihibalo nga kinahanglan matul-id mo anay kag mapamatud-an sandig sa masaligan nga palahandigan. Ukon napamatud-an mo na ugaling nagliwat ang pagkilala mo sini tungod sa bag-o nga ebidensya.
At best, katulad ini sa pagpati sang hwes kon ano gid ang natabo “to certainty” agud ma-justify kag indi siya ma-konsyensya sa iya paghulog sang mabug-at nga sentensya sa isa ka kriminal.
Sa aton nga wala sing kinaalam sang hwes, basi tubtub lang kita sa aton ordinaryo nga pagpati sa istorya ni Lolo Teban kag sang byuda nga tamawo nga isaysay na naton diri agud makapanabi-nabi kon makalabay sa Lunok Tree.
***
Diri sa Guimaras kag Panay ordinaryo man ang magpati sa ispirituhanon nga mga tinuga, nga kon tawgon mga engkanto, nga ginapatihan pwede makahalit sa tawo. Lakip diri ang kapre, mantyo, kag tamawo.
Sa Bibliya, ginasiling nga may malain nga mga ispirtu nga ginpangtabog ni Kristo. Wala ugaling gasiling diri kon paano sila nagtuhaw. Luas lang ang parti sa tamawo sunu sa pagpati lang sang mga katigulangan.
Mga anghel ini sila kuno nga nangin sumulunod ni Lucifer nga nag-rebelde sa Diyos, nga tungod mamag-an lang ang ila pagpakasala gintapok lang sa kalibutan sang tawo kag indi sa Impyerno kaupod si Lucifer.
Ginapatihan nga luyag sang tamawo ang magpuyo sa dalagku nga mga kahoy katulad sang Lunok.
Ang ginapuy-an sadto nanday Lolo Teban kag Lola Felina, kag ila 11 ka kabataan (Kaluy-an ang ila mga kalag!) sa Brgy. Sinapsapan, Jordan, Guimaras malapit lang sa isa ka daku nga kahoy sang Lunok.
Nagatindug ini sa putok-putokan gid sang bukid sa tunga sang duha ka patag nga ginapanag-iyahan nila, nga karon lain na ang nagapanag-iya.
Nagsugod kuno ang pag-abyanay ni Lolo Teban kag sang biyuda nga tamawo sang masami na nagaaway sanday lolo kag lola tungod sa “pagpasaway” ni lolo sa iya edad nga sobra 70 anyos na sadto. Kon kis-a ginakadlawan gani ini sang iya mga apo nga makita ang iya kwan sa iya lawlaw nga short nga wala sing “brief” samtang nagapungko sa hagdanan.
Naluoy kuno kay lolo ining biyuda nga tamawo nga nagapuyo sa Lunok nga mga 300 ka metro gid lang ang layo sa puluy-an nanday lolo kag nakig-abyan ini kay lolo.
Masami sini ginasugat si lolo sa iya kuno awto sa ila mismo ugsaran pakadto sa ila puluy-an kon sanag ang bulan. Sunu kay lolo, sementado nga dalan ang ginaagyan sang iya awto bisan pa, sa matuod, masiut kag matalom nga kabatuhan ang maagyan pakadto didto.
Nabatyagan man ni lolo kuno nga daw naluyag ang biyuda nga tamawo sa iya kay mawilihon ini sa pag-istorya sa iya, kaupod ang iya duha ka hamtong nga mga kabataan, lalaki kag babaye. Apang wala gid si lolo nagkaon sang ila handa agud indi kuno nila mabihag.
Wala gid sadto nagsugid si lolo sa iya pamilya parti sini tubtub isa ka gab-i.
Nagob na ang kagab-ihon apang wala pa makapauli si lolo. Gani nalangkag na sanday lola. Nagasinggitan gid si lola sa pagtawag kay lolo. Hinali lang, halin sa bukid kon diin nagatindug ang Lunok nakita nila si lolo sa sanag sang bulan nga nagadalagan paubos. Natingala sila.
Nanugid na si lolo. Siling niya nga nagadalagan siya sa sementado nga dalan halin sa matahum nga balay sang mga tamawo. Daw mapati man kag indi ang iya pamilya.
Indi butigon si lolo. Kag yara ang pamatuod ang indi mapatihan sini nga pagdalagan paubos sa mabatuhon kag masiut nga kaaghoan pauli.
Madugay na nga wala si lolo kag lola kag ang iya ka kabataan, apang ang istorya ni lolo kag sang byuda nga tamawo nagpabilin indi lang sa ila kaapohan kundi sa mga nangin kasilingan man nila.
Ako, ugaling, indi man makasiling gihapon nga matuod ining istorya ni Lolo Teban. Pero kon matuod, nagapasalamat ako sa pasalig nila, sunu kay lolo, nga bantayan nila ang pamilya ni lolo batok sa ano man nga kahalitan. (Wala na sing kasugpon)/PN
