LAWLAW nga PLDT. May pila man ka okasyon nga madasig nag-akto ang PLDT sa amon reklamo. Pero, indi sa sini nga tion. Natumba sadtong Agosto 8 ang poste nga naangtan sang telephone line sang PLDT diri sa amon – nga nagasakop sang at least apat ka balay diri sa amon sa Mandurriao.
Indi namon ma-contact ang ila upisina sa Manila kag diri sa siyudad. Sang daw milagro nga na-contact namon ini, nagpasalig ang tinawo sini sang Biyernes, Agosto 14, nga aktuhan dayon ining amon problema. Apang wala gid tubtub nga ginasulat ko ining kolum sadtong Agosto 18.
Samtang ang Globe naangot na sini ang koneksyon sang ila kliyente diri sa amon sadtong Agosto 10 pa lang. Tsk, tsk, tsk!
***
Natingala kita kon ngaa indi mga siyentipiko ang nagapasalig nga may bulong na ukon vaccine kontra COVID-19.
Duha sang nagpasalig nga “effective and safe” ang mga ini amo si US President Donald Trump kag si Russian President Vladimir Putin, nga indi mga siyentipiko kundi mga pulitiko.
Ginapilit papatihon ni Trump ang paggamit sang antimalarial drug nga Chloroquine (hydroxychloroquine) batok sa COVID-19, samtang wala pa ini mapamatud-an (unproven) nga bulong ukon treatment diri, although ginapanugyan man niya nga konsultahon ang doktor kon sundon ang iya panugyan.
Gut-feeling lang ining iya, samtang “science and fact” ga-require sang clinical trial bag-o magamit ining bulong ukon treatment.
Subong man sini ang pasalig ni Putin nga basta nagpahayag nga “effective and safe” ang Russian candidate vaccine (samtang ginatun-an pa lang), sa lugar nga tani gintugyan ining pahayag sa mga siyentipiko nga nagtuon kag nagpatigayon sining candidate vaccine.
Sa matuod, wala pa ini sing approval sang Russian Food and Drug Administration (FDA) kag, sunu sa kay presidential spokesperson Harry Roque, magasugod pa lang ang Clinical Trial 3, kag inug-review pa lang ang Clinical1 kag 2 sa palaabuton nga Setyembre 2020.
Sa Clinical 3, tun-an na ang “safety” sang ining Russian candidate vaccine.
In fact, ang Moscow-based Association of Clinical Trials Organization (ACTO) nagpamilit gid nga indi anay aprubahan ang candidate vaccine tubtub nga ang final trial (# 3) ma-kumpleto sing madinalag-on.
Ang risgo nagalab-ut pa gani sa pag-producir sang vaccine sang mga accredited nga mga manufacturer.
Nga matabo ini may basehan sa kasaysayan sang pag-producir kag distribution sang vaccine sa ginsiling nga Cutter Incident sadtong Abril 30, 1955. Ang Public Health Service sang Bethesda, Maryland nagpauntat sang paghatag sing polio vaccine sang madiskubrihan nga nagsala ang pag-manufacture sini.
Sa lugar nga patay nga virus ang gamiton, live (buhi) virus ang nagamit. Ang resulta amo nga madamo ang napatay, na-paralyze kag nagmasakit pa sang polio sa lugar nga bulngon ini sila sang vaccine. Ginliwat gid ang pag-manufacture sang vaccine kag ginpabayad sing danyos ang manufacturer.
Gin-producir ining poliomyelitis vaccine sang Cutter Laboratories sang Berkeley, California.
Ginkilala ang Cutter Incident nga “one of the worst biological disasters in American history”.
***
Sa nasiling ta na, sa Setyembre 2020 pa ang pag-review sang Clinical 1 kag 2 sang Gamaleya Research Institute sa Russia.
Gin-imbitar pa gani sang Russia ang sobra 1,000 ka Filipino volunteers sa pag-participar sa Clinical Trial 3 nga hiwaton dungan sa Russia sa Oktubre 2020 tubtub Marso 2021, nga pundohan gasto sang Russia.
May isa na ka Filipino ang nangisug sa pagpasakop sa clinical trial sang Saudi Arabia. May nauna na man gani nga report parti sa isa ka virologist nga Filipino nga nagapasakop sa clinical trial sa Covid-19 vaccine sa Uropa – sa United Kingdom ukon Germany bala.
Sa karon, ang Filipinas lakip man gani sa sobra 100 ka pungsod nga gapatigayon sang Solidarity Trial sang WHO “to evaluate the safety and efficacy of four drugs and drug combinations”.
Samtang, kinahanglan ang mas madamo nga volunteers sa Clinical Trial 3 agud mapamatud-an gid nga “safe” ang vaccine batok sa posible nga mga adverse effects sini, lakip ang pag-participar sang mga volunteer nga mahuyang ang ikaayong lawas nga makapalala pa sang ila pamatyag.
Samtang man, may mga clinical trials naman nga na-report sa Germany, Estados Unidos kag iban pa nga lugar, nga gaangan-angan lang agud makakuha sang rekomendasyon sang World Health Organization (WHO) agud ma-aprubahan./PN
